🧬 2026 TYT Biyoloji: Hardy-Weinberg Dengesi Nedir?
Hardy-Weinberg dengesi, bir popülasyondaki genlerin ve genotiplerin frekanslarının nesilden nesile değişmeden kalmasını ifade eder. Yani, eğer belirli şartlar sağlanırsa, bir popülasyonun genetik yapısı sabit kalır.
🧪 Hardy-Weinberg Prensibinin Temel İlkeleri
- 🍎 Rastgele Çiftleşme: Bireylerin çiftleşme olasılıkları genotiplerinden bağımsız olmalıdır.
- 🍎 Mutasyon Yokluğu: Yeni mutasyonlar oluşmamalı veya oluşanlar ihmal edilebilir düzeyde olmalıdır.
- 🍎 Gen Akışı Yokluğu: Popülasyona dışarıdan gen girişi (göç) veya popülasyondan gen çıkışı (göç) olmamalıdır.
- 🍎 Doğal Seçilim Yokluğu: Belirli genotipler diğerlerine göre daha avantajlı olmamalıdır.
- 🍎 Büyük Popülasyon Boyutu: Popülasyon yeterince büyük olmalıdır ki genetik sürüklenme (rastgele gen frekansı değişimleri) etkili olmasın.
🧮 Hardy-Weinberg Denklemleri
Hardy-Weinberg dengesini anlamak için iki temel denklem kullanılır:
- Gen Frekansları Denklemi: $p + q = 1$
- 🍎 $p$: Bir alelin (örneğin, dominant alel) frekansını temsil eder.
- 🍎 $q$: Diğer alelin (örneğin, resesif alel) frekansını temsil eder.
- Genotip Frekansları Denklemi: $p^2 + 2pq + q^2 = 1$
- 🍎 $p^2$: Homozigot dominant genotipin frekansını temsil eder.
- 🍎 $2pq$: Heterozigot genotipin frekansını temsil eder.
- 🍎 $q^2$: Homozigot resesif genotipin frekansını temsil eder.
📝 Hardy-Weinberg Dengesi Nasıl Hesaplanır?
Şimdi, Hardy-Weinberg dengesini kullanarak nasıl hesaplama yapacağımıza bakalım:
- 🍎 Adım 1: Verilen Bilgileri Belirle:
Soruda genellikle homozigot resesif bireylerin (örneğin, çekinik bir hastalığa sahip bireyler) oranı verilir. Bu oran $q^2$'ye eşittir.
- 🍎 Adım 2: $q$'yu Hesapla:
$q^2$'yi biliyorsak, $q$'yu bulmak için karekök alırız: $q = \sqrt{q^2}$
- 🍎 Adım 3: $p$'yi Hesapla:
$p + q = 1$ denkleminden $p$'yi buluruz: $p = 1 - q$
- 🍎 Adım 4: Genotip Frekanslarını Hesapla:
- 🍎 Homozigot dominant ($p^2$)
- 🍎 Heterozigot ($2pq$)
- 🍎 Homozigot resesif ($q^2$) (zaten biliyoruz)
❓ Örnek Soru ve Çözümü
Bir popülasyonda, resesif bir özelliğe sahip bireylerin oranı %4 olsun. Bu popülasyonda heterozigot bireylerin oranı kaçtır?
- 🍎 Çözüm:
- 🍎 $q^2 = 0.04$ (resesif bireylerin oranı)
- 🍎 $q = \sqrt{0.04} = 0.2$
- 🍎 $p = 1 - q = 1 - 0.2 = 0.8$
- 🍎 Heterozigot bireylerin oranı: $2pq = 2 \times 0.8 \times 0.2 = 0.32$ veya %32
Bu nedenle, popülasyondaki heterozigot bireylerin oranı %32'dir.
🎯 Önemli İpuçları
- 🍎 Soruyu dikkatlice okuyun ve hangi bilgilerin verildiğine odaklanın.
- 🍎 Hangi oranın $q^2$'ye eşit olduğunu doğru belirleyin (genellikle resesif fenotipi gösteren bireylerin oranı).
- 🍎 Hesaplamaları yaparken dikkatli olun ve formülleri doğru uygulayın.
