🧬 2026 TYT Biyoloji: Kesikli Varyasyon Örnekleri Nelerdir?
Kesikli varyasyon, bir özellik için belirli ve ayrı kategorilerin olduğu, ara değerlerin gözlenmediği durumları ifade eder. Yani, özellikler sürekli bir spektrumda değil, belirli "paketler" halinde gelir. İşte kesikli varyasyon örnekleri:
- 🩸 Kan Grupları: İnsanlarda A, B, AB ve 0 olmak üzere dört ana kan grubu bulunur. Bir kişinin kan grubu ya A, ya B, ya AB ya da 0'dır; bu gruplar arasında bir geçiş veya ara değer bulunmaz.
- 👅 Dil Yuvarlama Yeteneği: Bazı insanlar dillerini yuvarlayabilirken, bazıları yuvarlayamaz. Bu özellik, ya vardır ya da yoktur şeklinde belirgin bir ayrım gösterir. Ara bir durum söz konusu değildir.
- 🌱 Bezelye Bitkisinde Tohum Rengi: Mendel'in çalışmalarında bezelye bitkisinin tohum rengi ya sarı ya da yeşildir. Bu iki renk arasında bir ara renk gözlenmez.
- 🖐️ Parmak İzi Desenleri: İnsanlarda parmak izi desenleri kemer, ilmek ve spiral gibi farklı kategorilere ayrılır. Bir kişinin parmak izi deseni bu kategorilerden birine aittir ve ara bir formda bulunmaz.
- 👂 Kulak Memesi Şekli: Kulak memesi ya serbesttir (aşağıya doğru sarkar) ya da yapışıktır (yanağa bağlıdır). Bu özellik de kesikli bir varyasyon örneğidir çünkü kulak memesi ya serbesttir ya da yapışıktır, ara bir durum pek gözlenmez.
- 🎲 Cinsiyet: Biyolojik cinsiyet genellikle erkek veya dişi olarak belirlenir. Genetik ve hormonal faktörler bazı durumlarda interseks varyasyonlarına yol açsa da, çoğu durumda cinsiyet kesikli bir özelliktir.
🧬 Neden Kesikli Varyasyon?
Kesikli varyasyonlar genellikle tek gen veya birkaç genin belirgin etkileri sonucu ortaya çıkar. Bu genlerin farklı alelleri (gen varyasyonları), belirli fenotiplerin (gözlemlenebilir özellikler) oluşmasına neden olur. Örneğin, kan grupları ABO genindeki farklı aleller tarafından kontrol edilir.
🧬 Kesikli Varyasyon ve Sürekli Varyasyon Arasındaki Fark
Kesikli varyasyonlar belirli kategorilerle sınırlıyken, sürekli varyasyonlar bir özellik için geniş bir değer aralığı sunar. Örneğin, insan boyu sürekli bir varyasyondur çünkü boy, belirli santimetre değerleri arasında sürekli bir dağılım gösterir. Kesikli varyasyonlarda ise bu tür bir sürekli dağılım söz konusu değildir.
