🌍 2026 TYT Coğrafya: Coriolis Etkisi ve Rüzgarlar
Coriolis etkisi, Dünya'nın dönüşünün rüzgarlar ve okyanus akıntıları üzerindeki saptırıcı etkisidir. Bu etki, coğrafya sorularında sıkça karşımıza çıkar. Gelin, bu konuyu TYT Coğrafya için basitçe inceleyelim.
🌀 Coriolis Etkisi Nedir?
Coriolis etkisi, Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi nedeniyle hareket eden cisimlerin (hava kütleleri, okyanus akıntıları gibi) yönlerinde sapmalar yaşamasına neden olan bir kuvvettir. Bu sapma, Kuzey Yarımküre'de sağa, Güney Yarımküre'de ise sola doğrudur.
🌬️ Coriolis Etkisinin Rüzgarlara Etkisi
Coriolis etkisi, rüzgarların yönünü önemli ölçüde etkiler. Rüzgarlar, yüksek basınç alanlarından alçak basınç alanlarına doğru hareket ederken, Coriolis etkisi nedeniyle düz bir çizgi izlemek yerine sapmaya uğrarlar. Bu durum, özellikle sürekli rüzgarların (alize rüzgarları, batı rüzgarları, kutup rüzgarları) oluşumunda ve yönlerinde belirleyici rol oynar.
- 💨 Alize Rüzgarları: Tropikal bölgelerde, 30° enlemlerindeki yüksek basınç alanlarından Ekvator'daki alçak basınç alanlarına doğru eserler. Coriolis etkisi nedeniyle Kuzey Yarımküre'de kuzeydoğudan, Güney Yarımküre'de ise güneydoğudan eserler.
- 💨 Batı Rüzgarları: Orta kuşakta, 30° enlemlerindeki yüksek basınç alanlarından 60° enlemlerindeki alçak basınç alanlarına doğru eserler. Coriolis etkisi nedeniyle Kuzey Yarımküre'de güneybatıdan, Güney Yarımküre'de ise kuzeybatıdan eserler. Türkiye'nin de içinde bulunduğu orta kuşakta hava olaylarını etkilerler.
- 💨 Kutup Rüzgarları: Kutuplardaki yüksek basınç alanlarından 60° enlemlerindeki alçak basınç alanlarına doğru eserler. Coriolis etkisi nedeniyle Kuzey Yarımküre'de kuzeydoğudan, Güney Yarımküre'de ise güneydoğudan eserler.
🌪️ TYT Coğrafya İçin Önemli Notlar
- 🌍 Yön Sapması: Coriolis etkisi, rüzgarların yönünü Kuzey Yarımküre'de sağa, Güney Yarımküre'de sola saptırır.
- 🌀 Ekvator'da Etkisiz: Coriolis etkisi, Ekvator üzerinde en azdır. Kutuplara doğru gidildikçe etkisi artar.
- 🌬️ Sürekli Rüzgarlar: Coriolis etkisi, alize, batı ve kutup rüzgarlarının oluşumunda ve yönlerinde temel belirleyicidir.
❓ Örnek TYT Sorusu
Aşağıdakilerden hangisi Coriolis etkisinin sonuçlarından biri değildir?
- 🅰️ Sürekli rüzgarların yönlerinde sapmaların meydana gelmesi
- 🅱️ Okyanus akıntılarının yönlerinin değişmesi
- Ⓒ Kuzey Yarımküre'de rüzgarların sağa doğru sapması
- Ⓓ Günlük sıcaklık farklarının oluşması
- Ⓔ Alçak ve yüksek basınç merkezlerinin oluşması
Doğru Cevap: D (Günlük sıcaklık farklarının oluşması)
