🧪 2026 TYT Fizik: Bağımlı ve Bağımsız Değişkenler Dünyasına Giriş
Fizik deneylerinde ve gözlemlerinde, bazı şeylerin değiştiğini ve bu değişimlerin başka şeyleri nasıl etkilediğini inceleriz. İşte bu değişimleri anlamamızı sağlayan iki önemli kavram:
bağımlı değişken ve
bağımsız değişken.
❓ Bağımsız Değişken Nedir?
Bağımsız değişken, bir deneyde veya gözlemde
değiştirdiğimiz veya
kontrol ettiğimiz faktördür. Yani, sonucu etkilemesini beklediğimiz şeydir. Kendi başına değişebilir ve başka şeylere bağlı değildir.
- ⚙️ Bağımsız değişken, deneyin "neden" kısmını oluşturur.
- 🌡️ Örneğin, bir bitkinin büyümesini incelerken verdiğimiz su miktarı bağımsız değişkendir. Çünkü su miktarını biz kontrol ederiz.
🎯 Bağımlı Değişken Nedir?
Bağımlı değişken, bağımsız değişkendeki değişikliklere bağlı olarak
değişen veya
ölçülen faktördür. Yani, bağımsız değişkenin etkisini gözlemlediğimiz şeydir.
- 🍎 Bağımlı değişken, deneyin "sonuç" kısmını oluşturur.
- 📏 Örneğin, bitkiye verdiğimiz su miktarına bağlı olarak bitkinin boyundaki değişim bağımlı değişkendir. Çünkü bitkinin boyu, bizim verdiğimiz su miktarına bağlı olarak değişir.
📝 Örneklerle Bağımlı ve Bağımsız Değişkenleri Anlayalım
1.
Deney: Farklı sıcaklıklardaki suyun şekeri çözme hızı inceleniyor.
* Bağımsız Değişken: Suyun sıcaklığı
* Bağımlı Değişken: Şekerin çözünme hızı
2.
Deney: Farklı markalardaki pillerin bir oyuncak arabayı ne kadar süreyle çalıştırdığı inceleniyor.
* Bağımsız Değişken: Pilin markası
* Bağımlı Değişken: Oyuncak arabanın çalışma süresi
3.
Deney: Bir odadaki ışık miktarı arttırıldığında bitkilerin fotosentez hızı nasıl değişiyor?
* Bağımsız Değişken: Işık miktarı
* Bağımlı Değişken: Fotosentez hızı
🤔 Bağımlı ve Bağımsız Değişkenleri Karıştırmamak İçin İpuçları
* 💡 Deneyde neyi değiştiriyorsun? Bu, bağımsız değişkendir.
* 🌱 Değiştirdiğin şeyin sonucunda ne ölçüyorsun? Bu, bağımlı değişkendir.
* ❓ Kendine şu soruyu sor: "X'i değiştirirsem, Y nasıl etkilenir?" Burada X bağımsız değişken, Y ise bağımlı değişkendir.
✏️ TYT Fizik Sorularında Karşına Nasıl Çıkar?
TYT Fizik sorularında, sana bir deney veya gözlem verilir ve bağımlı veya bağımsız değişkeni bulman istenir. Soruyu dikkatlice okuyarak, neyin değiştirildiğini ve neyin ölçüldüğünü belirlemeye çalış.
Örnek Soru:
Bir öğrenci, farklı eğim açılarındaki rampalardan aşağı kayan oyuncak arabaların hızını ölçüyor.
Bu deneyde bağımsız değişken nedir?
A) Oyuncak arabanın hızı
B) Rampanın eğim açısı
C) Oyuncak arabanın ağırlığı
D) Yerçekimi ivmesi
Çözüm:
Bu deneyde öğrenci, rampanın eğim açısını değiştirerek oyuncak arabanın hızını ölçüyor. Yani, rampanın eğim açısı bağımsız değişkendir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Unutma, fiziksel yasaları anlamak için bağımlı ve bağımsız değişkenleri doğru bir şekilde belirlemek çok önemlidir. Başarılar!
