🧪 2026 TYT Fizik: Karışımların Özkütlesi Nasıl Bulunur?
Karışımların özkütlesi, farklı maddelerin bir araya gelmesiyle oluşan yeni maddenin yoğunluğunu ifade eder. Bu kavram, TYT Fizik sınavında karşına çıkabilecek önemli konulardan biridir. Gelin, karışımların özkütlesini hesaplama yöntemlerini ve formüllerini birlikte inceleyelim.
💧 Özkütle Nedir?
Özkütle (yoğunluk), bir maddenin birim hacmindeki kütle miktarıdır. Genellikle $d$ sembolü ile gösterilir ve aşağıdaki formülle hesaplanır:
$d = \frac{m}{V}$
Burada:
- 🍎 $d$: Özkütle (genellikle g/cm³ veya kg/m³ cinsinden)
- 🍎 $m$: Kütle (genellikle gram veya kilogram cinsinden)
- 🍎 $V$: Hacim (genellikle cm³ veya m³ cinsinden)
🧮 Karışımların Özkütlesi Hesaplama Yöntemleri
Karışımların özkütlesini hesaplarken, karışımı oluşturan maddelerin kütleleri ve hacimleri arasındaki ilişkiyi dikkate almalıyız. İki temel durum söz konusudur:
Kütlece Karışım
Eğer karışımı oluşturan maddelerin kütleleri biliniyorsa, karışımın özkütlesini aşağıdaki adımlarla bulabiliriz:
- 🍎 Adım 1: Karışımdaki her bir maddenin kütlesini belirle. Örneğin, birinci maddenin kütlesi $m_1$ ve ikinci maddenin kütlesi $m_2$ olsun.
- 🍎 Adım 2: Her bir maddenin hacmini, özkütle formülünü kullanarak hesapla: $V_1 = \frac{m_1}{d_1}$ ve $V_2 = \frac{m_2}{d_2}$. Burada $d_1$ ve $d_2$ sırasıyla birinci ve ikinci maddelerin özkütleleridir.
- 🍎 Adım 3: Karışımın toplam kütlesini bul: $m_{toplam} = m_1 + m_2$.
- 🍎 Adım 4: Karışımın toplam hacmini bul: $V_{toplam} = V_1 + V_2$.
- 🍎 Adım 5: Karışımın özkütlesini hesapla: $d_{karisim} = \frac{m_{toplam}}{V_{toplam}}$.
Formül olarak ifade edersek:
$d_{karisim} = \frac{m_1 + m_2}{\frac{m_1}{d_1} + \frac{m_2}{d_2}}$
Hacimce Karışım
Eğer karışımı oluşturan maddelerin hacimleri biliniyorsa, karışımın özkütlesini aşağıdaki adımlarla bulabiliriz:
- 🍎 Adım 1: Karışımdaki her bir maddenin hacmini belirle. Örneğin, birinci maddenin hacmi $V_1$ ve ikinci maddenin hacmi $V_2$ olsun.
- 🍎 Adım 2: Her bir maddenin kütlesini, özkütle formülünü kullanarak hesapla: $m_1 = d_1 \cdot V_1$ ve $m_2 = d_2 \cdot V_2$. Burada $d_1$ ve $d_2$ sırasıyla birinci ve ikinci maddelerin özkütleleridir.
- 🍎 Adım 3: Karışımın toplam kütlesini bul: $m_{toplam} = m_1 + m_2$.
- 🍎 Adım 4: Karışımın toplam hacmini bul: $V_{toplam} = V_1 + V_2$.
- 🍎 Adım 5: Karışımın özkütlesini hesapla: $d_{karisim} = \frac{m_{toplam}}{V_{toplam}}$.
Formül olarak ifade edersek:
$d_{karisim} = \frac{d_1 \cdot V_1 + d_2 \cdot V_2}{V_1 + V_2}$
📌 Özel Durum: Eşit Hacim veya Eşit Kütle
Eğer karışımı oluşturan maddelerin hacimleri eşitse ($V_1 = V_2 = V$), formülümüz basitleşir:
$d_{karisim} = \frac{d_1 + d_2}{2}$
Eğer karışımı oluşturan maddelerin kütleleri eşitse ($m_1 = m_2 = m$), formülümüz şu hale gelir:
$d_{karisim} = \frac{2}{\frac{1}{d_1} + \frac{1}{d_2}}$
✅ Örnek Soru Çözümü
Özkütlesi 2 g/cm³ olan 50 cm³ sıvı ile özkütlesi 3 g/cm³ olan 150 cm³ sıvı karıştırılıyor. Karışımın özkütlesi kaç g/cm³ olur?
- 🍎 Verilenler: $d_1 = 2$ g/cm³, $V_1 = 50$ cm³, $d_2 = 3$ g/cm³, $V_2 = 150$ cm³
- 🍎 Formül: $d_{karisim} = \frac{d_1 \cdot V_1 + d_2 \cdot V_2}{V_1 + V_2}$
- 🍎 Hesaplama: $d_{karisim} = \frac{(2 \cdot 50) + (3 \cdot 150)}{50 + 150} = \frac{100 + 450}{200} = \frac{550}{200} = 2.75$ g/cm³
Cevap: Karışımın özkütlesi 2.75 g/cm³'tür.
⭐ Unutma!
- 🍎 Özkütle, madde miktarına bağlı olmayan ayırt edici bir özelliktir.
- 🍎 Karışımların özkütlesi, karışımı oluşturan maddelerin özkütleleri arasında bir değer alır.
- 🍎 Hesaplama yaparken birimlere dikkat et!
Bu bilgilerle, 2026 TYT Fizik sınavında karışımların özkütlesi ile ilgili soruları rahatlıkla çözebilirsin. Başarılar!
