💡 2026 TYT Fizik: Seri Bağlı Dirençler ve Eşdeğer Direnç
Elektrik devrelerinde dirençler, akımın geçişini zorlaştıran elemanlardır. Birden fazla direnç, devreye farklı şekillerde bağlanabilir. En temel bağlantı şekilleri seri ve paralel bağlantıdır. Bu bağlantı türlerinde eşdeğer direnci hesaplamak, devrenin toplam direncini bulmamızı sağlar.
➕ Seri Bağlı Dirençler
Seri bağlı dirençlerde, akım aynı hat üzerinden tüm dirençlerden geçer. Yani, akımın geçebileceği tek bir yol vardır.
- 🍎 Özellikleri:
- ⚡ Akım, tüm dirençlerden aynıdır.
- ⚡ Toplam gerilim, dirençler üzerindeki gerilimlerin toplamına eşittir.
- 🧮 Eşdeğer Direnç Hesaplama: Seri bağlı dirençlerin eşdeğer direnci, dirençlerin değerlerinin toplanmasıyla bulunur.
Eğer $R_1, R_2, R_3, ..., R_n$ şeklinde seri bağlı dirençler varsa, eşdeğer direnç ($R_{eş}$) aşağıdaki gibi hesaplanır:
$R_{eş} = R_1 + R_2 + R_3 + ... + R_n$
➗ Paralel Bağlı Dirençler
Paralel bağlı dirençlerde, akım birden fazla yol üzerinden geçebilir. Her bir direncin üzerinden geçen akım farklı olabilir, ancak tüm dirençlerin uçları arasındaki gerilim aynıdır.
- 🍎 Özellikleri:
- ⚡ Gerilim, tüm dirençler üzerinde aynıdır.
- ⚡ Toplam akım, dirençler üzerinden geçen akımların toplamına eşittir.
- 🧮 Eşdeğer Direnç Hesaplama: Paralel bağlı dirençlerin eşdeğer direnci, aşağıdaki formülle hesaplanır:
Eğer $R_1, R_2, R_3, ..., R_n$ şeklinde paralel bağlı dirençler varsa, eşdeğer direnç ($R_{eş}$) aşağıdaki gibi hesaplanır:
$\frac{1}{R_{eş}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + \frac{1}{R_3} + ... + \frac{1}{R_n}$
İki direnç paralel bağlıysa, formül daha da basitleşir:
$R_{eş} = \frac{R_1 \cdot R_2}{R_1 + R_2}$
📝 Örnek Soru Çözümü
Daha iyi anlamak için bir örnek çözelim:
Soru: 2Ω, 3Ω ve 6Ω'luk üç direnç paralel bağlanmıştır. Eşdeğer direnci hesaplayınız.
Çözüm:
- ✔️ $\frac{1}{R_{eş}} = \frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{6}$
- ✔️ $\frac{1}{R_{eş}} = \frac{3}{6} + \frac{2}{6} + \frac{1}{6}$
- ✔️ $\frac{1}{R_{eş}} = \frac{6}{6} = 1$
- ✔️ $R_{eş} = 1Ω$
Bu durumda eşdeğer direnç 1Ω'dur.
🎯 Özet
Seri bağlı dirençlerde eşdeğer direnç, dirençlerin toplamı alınarak bulunur. Paralel bağlı dirençlerde ise eşdeğer direnç, dirençlerin terslerinin toplamının tersi alınarak hesaplanır. Bu kavramları anlamak, basit elektrik devrelerini analiz etmek için önemlidir.
