🧬 2026 TYT Kimya: Alel Kavramı Nedir?
Alel kavramı, genetik bilimin temel taşlarından biridir ve kalıtımın nasıl gerçekleştiğini anlamamız için çok önemlidir.
Alel, bir genin farklı versiyonlarıdır ve her birimiz, belirli bir gen için annemizden ve babamızdan birer alel alırız.
- 🧬 Gen: Bir organizmanın belirli bir özelliğini kontrol eden DNA dizisidir. Örneğin, göz rengi geni.
- 🧬 Alel: Bir genin farklı formlarıdır. Göz rengi geni için mavi göz aleli veya kahverengi göz aleli olabilir.
🌈 Aleller Nasıl Çalışır?
Her birey, bir gen için iki alele sahiptir: biri anneden, diğeri babadan gelir. Bu aleller aynı olabileceği gibi farklı da olabilir.
- 🍎 Homozigot: Bir gen için aynı iki alele sahip olmak demektir. Örneğin, iki mavi göz aleli (bb).
- 🍏 Heterozigot: Bir gen için farklı iki alele sahip olmak demektir. Örneğin, bir mavi göz aleli (b) ve bir kahverengi göz aleli (B).
🤔 Baskın ve Çekinik Aleller
Heterozigot durumda, alellerden biri diğerini baskılayabilir.
- 👑 Baskın Alel: Etkisini her zaman gösteren aleldir. Genellikle büyük harfle gösterilir (örneğin, B).
- 🛡️ Çekinik Alel: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren aleldir. Genellikle küçük harfle gösterilir (örneğin, b).
Örneğin, kahverengi göz aleli (B) mavi göz aleline (b) baskınsa, Bb genotipine sahip bir birey kahverengi gözlü olacaktır. Mavi gözlü olmak için bireyin bb genotipine sahip olması gerekir.
📝 Özet
Alel kavramı, genetik çeşitliliğin ve kalıtımın temelini oluşturur. Baskın ve çekinik alellerin etkileşimi, bireylerin fenotiplerini (gözlemlenebilir özelliklerini) belirler. Bu kavramı anlamak, genetik hastalıkların nedenlerini ve kalıtım modellerini anlamamıza yardımcı olur.
