Atom yarıçapı, bir atomun çekirdeğinden en dıştaki elektron kabuğuna olan uzaklığının bir ölçüsüdür. Atomlar küre şeklinde olmadıkları ve elektronların kesin yerleri belirlenemediği için atom yarıçapını kesin olarak ölçmek zordur. Bu nedenle farklı atom yarıçapı tanımları kullanılır.
Periyodik tabloda atom yarıçapının nasıl değiştiğini anlamak, kimya sorularını çözerken işinize yarayacak.
Periyodik tabloda soldan sağa doğru gidildikçe atom numarası artar, yani proton sayısı artar. Artan proton sayısı, çekirdeğin elektronları daha güçlü çekmesine neden olur. Bu durum, elektron kabuklarının çekirdeğe daha çok yaklaşmasına ve atom yarıçapının küçülmesine yol açar. Ancak, aynı periyotta soygazların (8A grubu) yarıçapları diğer elementlerden daha büyüktür. Bunun nedeni, soygazların yarıçaplarının Van der Waals yarıçapı üzerinden hesaplanmasıdır.
Periyodik tabloda yukarıdan aşağıya doğru inildikçe, elektron kabuk sayısı artar. Her yeni kabuk, atomun çekirdeğinden daha uzakta bulunur. Bu nedenle, atom yarıçapı yukarıdan aşağıya doğru genellikle artar. Ayrıca, iç elektronlar dış elektronları çekirdeğin çekiminden korur (tarama etkisi). Bu tarama etkisi de atom yarıçapının artmasına katkıda bulunur.
Aşağıdaki elementlerin atom yarıçaplarını karşılaştırınız:
Na (Sodyum), Mg (Magnezyum), K (Potasyum)
Çözüm:
Na ve Mg aynı periyotta bulunur. Periyodik tabloda soldan sağa gidildikçe atom yarıçapı azalır. Bu nedenle Na'nın yarıçapı Mg'den büyüktür. K, Na'nın altında bulunur. Periyodik tabloda yukarıdan aşağıya inildikçe atom yarıçapı artar. Bu nedenle K'nın yarıçapı Na'dan büyüktür.
Sonuç olarak, atom yarıçapları arasındaki ilişki şöyledir:
$K > Na > Mg$
