🧪 2026 TYT Kimya: Bileşik Formülleri Nasıl Yazılır?
Bileşik formülleri, bir bileşiği oluşturan atomların cinsini ve sayısını gösteren sembollerdir. Bu formülleri yazmak ve adlandırmak, kimya öğrenmenin temel adımlarından biridir.
⚛️ İyonik Bileşiklerin Formülleri
İyonik bileşikler, pozitif yüklü iyonlar (katyonlar) ve negatif yüklü iyonlar (anyonlar) arasındaki elektrostatik çekim kuvvetiyle oluşur.
- ➕ Katyonlar: Genellikle metallerdir ve elektron vererek pozitif yüklenirler. Örneğin, sodyum (Na) bir elektron vererek Na$^+$ iyonunu oluşturur.
- ➖ Anyonlar: Genellikle ametallerdir ve elektron alarak negatif yüklenirler. Örneğin, klor (Cl) bir elektron alarak Cl$^-$ iyonunu oluşturur.
İyonik bileşiklerin formülleri yazılırken dikkat edilmesi gerekenler:
- ➕ Katyon her zaman önce yazılır.
- ➖ Anyon sonra yazılır.
- ➕ İyonların yükleri toplamı sıfır olmalıdır. Bu nedenle, iyonların alt indisleri (sağ alt köşeye yazılan sayılar) yüklerin çaprazlanmasıyla bulunur.
Örnekler:
- ➕ Sodyum klorür (sofra tuzu): Sodyum (Na$^+$) ve klorür (Cl$^-$) iyonlarından oluşur. Yükler eşit olduğu için formül NaCl'dir.
- ➕ Magnezyum oksit: Magnezyum (Mg$^{2+}$) ve oksit (O$^{2-}$) iyonlarından oluşur. Yükler eşit olduğu için formül MgO'dur.
- ➕ Alüminyum oksit: Alüminyum (Al$^{3+}$) ve oksit (O$^{2-}$) iyonlarından oluşur. Yükler çaprazlandığında formül Al$_2$O$_3$ olur.
⚗️ Kovalent Bileşiklerin Formülleri
Kovalent bileşikler, atomların elektronlarını ortaklaşa kullanarak oluşturdukları bileşiklerdir. Genellikle ametaller arasında görülür.
- 🤝 Elektronlar ortaklaşa kullanılır.
- 🌐 Genellikle ametaller arasında görülür.
Kovalent bileşiklerin formülleri yazılırken dikkat edilmesi gerekenler:
- 🔢 Atomların sayısı, Latince ön eklerle belirtilir (mono, di, tri, tetra, penta, vb.).
- ⬆️ Daha elektronegatif olan atom sona yazılır.
Örnekler:
- 🔢 Karbon dioksit: Bir karbon (C) ve iki oksijen (O) atomundan oluşur. Formül CO$_2$'dir.
- 🔢 Diazot pentaoksit: İki azot (N) ve beş oksijen (O) atomundan oluşur. Formül N$_2$O$_5$'tir.
- 🔢 Su: İki hidrojen (H) ve bir oksijen (O) atomundan oluşur. Formül H$_2$O'dur. (Yaygın adı kullanıldığı için ön ek kullanılmaz.)
📝 Adlandırma Kuralları
🧪 İyonik Bileşiklerin Adlandırılması
- ➕ Katyonun adı + Anyonun adı
- ➕ Değişken değerlikli metaller (örneğin, demir, bakır) için metalin yükü parantez içinde Romen rakamlarıyla belirtilir.
Örnekler:
- ➕ NaCl: Sodyum klorür
- ➕ MgO: Magnezyum oksit
- ➕ FeCl$_2$: Demir(II) klorür
- ➕ FeCl$_3$: Demir(III) klorür
🧪 Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması
- 🔢 (Ön ek + Atomun adı) + (Ön ek + Atomun adı + -ür eki)
Örnekler:
- 🔢 CO$_2$: Karbon dioksit
- 🔢 N$_2$O$_5$: Diazot pentaoksit
- 🔢 PCl$_5$: Fosfor pentaklorür
✍️ Özet
Bileşik formüllerini yazmak ve adlandırmak, kimya bilgisinin temelini oluşturur. İyonik ve kovalent bileşiklerin farklı kuralları olduğunu unutmamak önemlidir. Bol pratik yaparak bu konuda ustalaşabilirsiniz!
