🧪 2026 TYT Kimya: Hal Değişimi ve Saflık İlişkisi
Kimya sınavında karşına çıkabilecek önemli konulardan biri de hal değişimi ve bir maddenin saflığı arasındaki ilişkidir. Bu iki kavram, maddenin fiziksel özelliklerini anlamamızda bize yardımcı olur.
🧊 Hal Değişimi Nedir?
- 💧 Tanım: Bir maddenin, ısı alarak veya ısı vererek bir fiziksel halden başka bir fiziksel hale geçmesine hal değişimi denir.
- 🔥 Örnekler:
- 💨 Buzun eriyerek suya dönüşmesi (erime)
- 🌊 Suyun kaynayarak buharlaşması (buharlaşma)
- ❄️ Suyun donarak buza dönüşmesi (donma)
- 🌫️ Su buharının yoğunlaşarak suya dönüşmesi (yoğunlaşma)
- ✨ Katı bir maddenin doğrudan gaz haline geçmesi (süblimleşme - örnek: naftalin)
- 🌬️ Gaz bir maddenin doğrudan katı hale geçmesi (kırağılaşma)
- 🌡️ Hal Değişimi Sıcaklığı: Her maddenin belirli bir basınç altında erime, kaynama gibi hal değişimlerini gerçekleştirdiği sabit bir sıcaklık değeri vardır. Örneğin, suyun normal şartlarda erime noktası 0°C, kaynama noktası ise 100°C'dir.
🔬 Saflık Ne Anlama Gelir?
- 💎 Tanım: Bir maddenin, yapısında başka hiçbir madde bulundurmaması durumuna saflık denir. Saf maddeler, tek tür atom veya molekülden oluşur.
- 🧪 Örnekler: Saf su ($H_2O$), altın (Au), demir (Fe)
- ❌ Karışımlar: Birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşan yapılar karışım olarak adlandırılır. Örneğin, tuzlu su, hava, çay birer karışımdır.
🤝 Hal Değişimi ve Saflık Arasındaki İlişki
- 📈 Saf Maddelerin Hal Değişimi: Saf maddelerin hal değişimleri sabit sıcaklıkta gerçekleşir. Yani, buz erirken sıcaklık 0°C'de sabit kalır.
- 📉 Karışımların Hal Değişimi: Karışımların hal değişimleri belirli bir sıcaklık aralığında gerçekleşir. Örneğin, tuzlu suyun donma noktası saf suyun donma noktasından daha düşüktür ve donma süreci boyunca sıcaklık sürekli değişir.
- 🌡️ Erime ve Kaynama Noktası Belirleme: Bir maddenin erime ve kaynama noktalarını belirleyerek, o maddenin saf olup olmadığını anlayabiliriz. Eğer madde belirli bir sıcaklıkta eriyor veya kaynıyorsa, büyük olasılıkla saftır. Ancak, bir sıcaklık aralığında eriyor veya kaynıyorsa, bir karışımdır.
❓ TYT'de Karşına Nasıl Çıkar?
TYT'de bu konuyla ilgili genellikle grafik yorumlama soruları gelir. Bir maddenin ısıtılması veya soğutulması sırasında sıcaklık değişimini gösteren bir grafik verilir ve bu grafiğe bakarak maddenin saf olup olmadığını, erime veya kaynama noktasını belirlemeniz istenir.
Örnek Soru:
Aşağıdaki grafik, bir katının ısıtılması sırasında sıcaklık değişimini göstermektedir.
(Grafikte yatay eksen zamanı, dikey eksen sıcaklığı göstermektedir. Grafik, belirli bir sıcaklığa kadar yükselir, sonra bir süre sabit kalır, tekrar yükselir ve tekrar sabit kalır.)
Bu grafiğe göre, madde için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Saf bir maddedir.
- B) Bir karışımdır.
- C) Erime noktası yoktur.
- D) Kaynama noktası sabittir.
Çözüm: Grafikte sıcaklığın sabit kaldığı bölgeler, hal değişiminin gerçekleştiği bölgelerdir. İki farklı hal değişiminin (erime ve kaynama) sabit sıcaklıkta gerçekleşmesi, maddenin saf olduğunu gösterir. Cevap: A
🌟 Unutma!
Hal değişimi ve saflık ilişkisi, kimyanın temel kavramlarından biridir. Bu konuyu iyi anlamak, TYT'de karşına çıkabilecek soruları kolaylıkla çözmene yardımcı olacaktır. Başarılar!
