📚 Açıköğretim İktisat: Sınavlara Hazırlık Rehberi
İktisat, Açıköğretim Fakültesi öğrencilerinin sıklıkla karşılaştığı ve bazen zorlandığı bir derstir. Bu rehberde, geçmiş sınavlarda en çok çıkan konuları ve soru tiplerini inceleyerek, sınavlara daha etkili bir şekilde hazırlanmanıza yardımcı olmayı amaçlıyoruz.
🎯 Temel Kavramlar ve Tanımlar
- 💰 İktisatın Tanımı: İktisat, kıt kaynakların sınırsız ihtiyaçları karşılama çabasıdır. Kaynakların etkin kullanımı ve dağıtımı ile ilgilenir.
- ⚙️ Mikro İktisat: Bireylerin, firmaların ve belirli piyasaların davranışlarını inceler. Arz, talep, fiyat oluşumu gibi konular mikro iktisadın temelini oluşturur.
- 🌍 Makro İktisat: Bir ülkenin veya bölgenin genel ekonomik performansını inceler. Enflasyon, işsizlik, büyüme gibi konular makro iktisadın ilgi alanına girer.
- 📊 Ekonomik Sistemler:
- Serbest Piyasa Ekonomisi: Fiyatların arz ve talep tarafından belirlendiği, devletin müdahalesinin минима olduğu sistemdir.
- Merkezi Planlı Ekonomi: Üretim ve dağıtım kararlarının devlet tarafından alındığı sistemdir.
- Karma Ekonomi: Serbest piyasa ve merkezi planlamanın bir arada bulunduğu sistemdir. Günümüzde birçok ülke karma ekonomi modelini benimsemektedir.
📈 Arz ve Talep
- 🍎 Talep: Bir mal veya hizmete, belirli bir fiyattan satın alma isteği ve gücüdür. Talep eğrisi genellikle negatif eğimlidir (fiyat arttıkça talep azalır).
- 🥕 Arz: Bir mal veya hizmetin, belirli bir fiyattan piyasaya sunulma miktarıdır. Arz eğrisi genellikle pozitif eğimlidir (fiyat arttıkça arz artar).
- ⚖️ Piyasa Dengesi: Arz ve talebin eşitlendiği noktadır. Denge fiyatı ve denge miktarı bu noktada belirlenir.
- Elasticity:
- Fiyat Esnekliği: Fiyattaki bir değişimin talep miktarında yarattığı yüzde değişimidir. Formülü: $\frac{\% \Delta Q}{\% \Delta P}$
- Gelir Esnekliği: Gelirdeki bir değişimin talep miktarında yarattığı yüzde değişimidir.
- Çapraz Fiyat Esnekliği: Bir malın fiyatındaki değişimin diğer malın talep miktarında yarattığı yüzde değişimidir.
💰 Makro İktisadi Göstergeler
- 💱 Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH): Bir ülke sınırları içinde belirli bir dönemde (genellikle bir yıl) üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin piyasa değeridir.
- 📉 Enflasyon: Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artıştır. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) gibi endekslerle ölçülür.
- 💼 İşsizlik: Çalışmaya istekli ve yetenekli olan, ancak mevcut ücret düzeyinde iş bulamayan kişilerin varlığıdır. İşsizlik oranı, işsizlerin toplam işgücüne oranıdır.
- 🏦 Para Politikası: Merkez bankasının enflasyonu kontrol etmek ve ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla kullandığı araçlardır (faiz oranları, zorunlu karşılıklar, açık piyasa işlemleri).
- 🧾 Maliye Politikası: Devletin vergi ve harcama politikalarıdır. Bütçe açığı veya fazlası maliye politikasının önemli göstergeleridir.
💡 Örnek Soru ve Çözümleri
Soru 1: Aşağıdakilerden hangisi mikro iktisadın inceleme alanına girmez?
a) Bir firmanın üretim kararları
b) Bir malın fiyatının belirlenmesi
c) İşsizlik oranı
d) Bir tüketicinin tüketim tercihleri
Çözüm: Doğru cevap (c) şıkkıdır. İşsizlik oranı, makro iktisadın inceleme alanına girer.
Soru 2: Talep eğrisinin negatif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
a) Fiyat arttıkça arzın artması
b) Fiyat arttıkça talebin azalması
c) Gelir arttıkça talebin artması
d) Nüfus arttıkça talebin artması
Çözüm: Doğru cevap (b) şıkkıdır. Fiyat arttıkça talebin azalması, talep eğrisinin negatif eğimli olmasının temel nedenidir.
Soru 3: $P = 100 - 2Q$ (Talep) ve $P = 20 + 2Q$ (Arz) denklemleriyle verilen bir piyasada denge fiyatı kaçtır?
Çözüm: Denge durumunda arz ve talep eşitlenir. Yani:
$100 - 2Q = 20 + 2Q$
$80 = 4Q$
$Q = 20$
Denge miktarını herhangi bir denklemde yerine koyarak denge fiyatını bulabiliriz:
$P = 100 - 2(20) = 100 - 40 = 60$
Denge fiyatı 60'tır.
Bu rehber, Açıköğretim İktisat dersine hazırlık sürecinizde size yol göstermesi dileğiyle. Başarılar!
