Arz ve talep, piyasa ekonomisinin temel taşlarıdır. Bu iki güç arasındaki etkileşim, fiyatları ve üretimi belirler. Bir mal veya hizmetin arzı, üreticilerin belirli bir fiyattan piyasaya sunmaya istekli oldukları miktarı ifade ederken, talep ise tüketicilerin belirli bir fiyattan satın almaya istekli oldukları miktarı ifade eder. Bu iki kavram arasındaki denge, piyasa fiyatlarını şekillendirir ve kaynakların etkin bir şekilde dağıtılmasını sağlar.
Talep yasası, bir mal veya hizmetin fiyatı arttıkça talep edilen miktarın azaldığını, fiyatı azaldıkça ise talep edilen miktarın arttığını ifade eder. Bu ters orantı, tüketicilerin bütçeleri ve tercihleri doğrultusunda hareket etmelerinden kaynaklanır. Örneğin, bir kahvenin fiyatı yükseldiğinde, insanlar daha az kahve tüketebilir veya alternatif içeceklere yönelebilirler.
Arz yasası ise, bir mal veya hizmetin fiyatı arttıkça arz edilen miktarın arttığını, fiyatı azaldıkça ise arz edilen miktarın azaldığını belirtir. Üreticiler, daha yüksek fiyatlarla daha fazla kar elde etme fırsatı buldukları için daha fazla ürün sunmaya istekli olurlar. Örneğin, bir buğdayın fiyatı yükseldiğinde, çiftçiler daha fazla buğday üretmeye teşvik edilirler.
Piyasa dengesi, arz ve talebin eşitlendiği noktadır. Bu noktada, arz edilen miktar talep edilen miktara eşittir ve piyasa fiyatı denge fiyatı olarak adlandırılır. Denge fiyatı, piyasada ne arz fazlası ne de talep fazlası olduğu bir durumu temsil eder. Eğer piyasa fiyatı denge fiyatının üzerindeyse, arz fazlası oluşur ve üreticiler fiyatları düşürmek zorunda kalırlar. Eğer piyasa fiyatı denge fiyatının altındaysa, talep fazlası oluşur ve tüketiciler daha yüksek fiyatlar ödemeye razı olurlar.
Rekabet, piyasadaki alıcılar ve satıcılar arasındaki yarıştır. Rekabet, fiyatların düşmesine, ürün kalitesinin artmasına ve inovasyonun teşvik edilmesine yardımcı olur. Piyasada ne kadar çok rekabet varsa, tüketiciler için o kadar çok seçenek ve daha iyi fiyatlar sunulur.
Tam rekabet, çok sayıda alıcı ve satıcının olduğu, ürünlerin homojen olduğu, piyasaya giriş ve çıkışın serbest olduğu bir piyasa yapısıdır. Bu piyasada, hiçbir alıcı veya satıcı piyasa fiyatını etkileyemez. Tam rekabet piyasası, kaynakların en etkin şekilde dağıtıldığı ideal bir durum olarak kabul edilir.
Eksik rekabet, tam rekabetin olmadığı tüm piyasa yapılarını kapsar. Bu yapılar arasında monopol, oligopol ve tekelci rekabet bulunur.
Piyasa yapısı, fiyatlandırma üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Tam rekabet piyasasında fiyatlar arz ve talep tarafından belirlenirken, eksik rekabet piyasalarında satıcılar fiyatları etkileme gücüne sahip olabilirler. Örneğin, bir monopol piyasasında, tek satıcı fiyatları kendi karını maksimize edecek şekilde belirleyebilir.
