🛡️ Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Kamu Düzeni İlişkisi
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), temel hak ve özgürlükleri güvence altına alırken, bu hakların kullanımının mutlak olmadığını ve kamu düzeninin korunması amacıyla sınırlanabileceğini de belirtir. Ancak bu sınırlamaların meşru, orantılı ve gerekli olması şarttır.
- ⚖️ Meşru Amaç: Sınırlamanın, Sözleşme'de belirtilen meşru bir amacı gütmesi gerekir. Bu amaçlar arasında ulusal güvenlik, kamu güvenliği, genel refah, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sayılabilir.
- ⚖️ Orantılılık: Sınırlama, ulaşılmak istenen amaçla orantılı olmalıdır. Yani, kamu düzenini koruma amacı ile bireyin hakkına getirilen sınırlama arasında adil bir denge bulunmalıdır.
- ⚖️ Zorunluluk: Sınırlama, demokratik bir toplumda zorunlu olmalıdır. Bu, sınırlamanın, hedeflenen amaca ulaşmak için en az müdahaleci araç olması gerektiği anlamına gelir.
🚨 İhlal Halleri ve AİHM İçtihatlarından Örnekler
AİHS'nin kamu düzeni gerekçesiyle ihlal edildiği durumlar çeşitli olabilir. Bu ihlaller genellikle ifade özgürlüğü, toplanma ve örgütlenme özgürlüğü gibi temel hakların sınırlanmasıyla ilgilidir. Aşağıda bazı örnekler ve ilgili AİHM içtihatları bulunmaktadır:
🗣️ İfade Özgürlüğü ve Kamu Düzeni
İfade özgürlüğü, demokratik bir toplumun temel taşlarından biridir. Ancak nefret söylemi, şiddeti teşvik eden ifadeler veya başkalarının haklarını ihlal eden ifadeler kamu düzenini bozabilir.
- 📢 Handyside - Birleşik Krallık Davası (1976): AİHM, müstehcen olduğu gerekçesiyle bir kitabın yayınlanmasının yasaklanmasını ifade özgürlüğüne müdahale olarak değerlendirmiş, ancak müdahalenin "demokratik bir toplumda zorunlu" olup olmadığını incelemiştir. Mahkeme, devletlerin ahlaki değerleri koruma konusunda takdir marjı olduğunu belirtmiştir.
- 📢 Sürek - Türkiye Davası (1999): Başvurucunun yazdığı bir makalede kullandığı ifadelerin şiddeti teşvik ettiği ve nefret söylemi içerdiği gerekçesiyle cezalandırılması, AİHM tarafından ifade özgürlüğünün ihlali olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, ifadelerin bağlamını ve olası etkilerini dikkate almıştır.
🤝 Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü ve Kamu Düzeni
Barışçıl toplanma ve örgütlenme özgürlüğü, demokratik katılımın önemli bir parçasıdır. Ancak bu haklar, kamu düzenini bozacak şekilde kullanılamaz.
- 🧑🤝🧑 Ezelin - Fransa Davası (1991): Sendika gösterileri sırasında kamuya açık yolların kapatılması ve trafiğin engellenmesi, AİHM tarafından toplanma özgürlüğüne müdahale olarak değerlendirilmiştir. Ancak müdahalenin orantılı ve meşru bir amacı güttüğü sonucuna varılmıştır.
- 🧑🤝🧑 Stankov ve Birleşmiş Makedonya Örgütü - Makedonya Davası (2001): Bir siyasi partinin, kamu düzenini bozma riski taşıdığı gerekçesiyle kapatılması, AİHM tarafından örgütlenme özgürlüğünün ihlali olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, kapatma kararının orantılı olmadığını ve demokratik bir toplumda gerekli olmadığını belirtmiştir.
🔒 Özel Hayatın Gizliliği ve Kamu Düzeni
Özel hayatın gizliliği, bireylerin kişisel bilgilerinin korunmasını ve özel yaşamlarına müdahale edilmemesini içerir. Ancak kamu güvenliği veya suçun önlenmesi gibi durumlarda bu hak sınırlanabilir.
- 🕵️ Klass ve Diğerleri - Almanya Davası (1978): Telefon dinlemelerinin, ulusal güvenliği koruma amacıyla yapılması ve yasal düzenlemelerle güvence altına alınması, AİHM tarafından özel hayata saygı hakkının ihlali olarak değerlendirilmemiştir. Mahkeme, dinlemelerin "zorunlu" ve "orantılı" olduğunu belirtmiştir.
- 🕵️ Amann - İsviçre Davası (2000): Bir kişinin özel bilgilerinin, yetkisiz kişiler tarafından elde edilmesi ve ifşa edilmesi, AİHM tarafından özel hayata saygı hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, devletin bu tür ihlalleri önleme yükümlülüğü olduğunu vurgulamıştır.
🔑 Sonuç
AİHS ve kamu düzeni arasındaki denge, sürekli olarak gözetilmesi gereken hassas bir konudur. Devletler, kamu düzenini koruma yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetkiyi kullanırken temel hak ve özgürlüklere saygı göstermeli ve sınırlamaların meşru, orantılı ve gerekli olduğundan emin olmalıdır. AİHM içtihatları, bu dengenin nasıl kurulacağına dair önemli bir rehber sunmaktadır.
