🧬 AYT Biyoloji: Hücre Enerjisi - Tüm Formüller ve Reaksiyonlar
Hücrenin enerji elde etme yolları ve bu süreçlerde gerçekleşen reaksiyonları anlamak, AYT Biyoloji'de başarının anahtarlarından biridir. Bu yazıda, hücre enerjisi konusunu formüller ve reaksiyonlarla birlikte inceleyeceğiz.
☀️ ATP: Hücrenin Enerji Birimi
ATP (Adenozin Trifosfat), hücrenin enerji ihtiyacını karşılayan temel moleküldür.
- ⚡️ Yapısı: Adenin bazı, riboz şekeri ve üç fosfat grubundan oluşur.
- 🔑 Görevi: Hücre içi enerji transferini sağlamak.
- ♻️ ATP Döngüsü: ATP'nin ADP'ye (Adenozin Difosfat) dönüşümü ve tekrar ATP'ye dönüşümü sürekli bir döngü halindedir.
🍎 Hücresel Solunum
Hücresel solunum, organik moleküllerin (genellikle glikoz) oksijen kullanılarak parçalanması ve ATP üretilmesi sürecidir.
💥 Glikoliz
Glikoliz, glikozun pirüvata parçalandığı ilk aşamadır. Sitoplazmada gerçekleşir ve oksijen gerektirmez.
- 🧪 Reaksiyon: Glikoz (6C) → 2 Pirüvat (3C) + 2 ATP + 2 NADH
- 🔑 Net ATP Kazancı: 2 ATP
🍋 Krebs Döngüsü (Sitrik Asit Döngüsü)
Mitokondri matriksinde gerçekleşir. Pirüvatın asetil CoA'ya dönüşümü ile başlar.
- 🧪 Reaksiyon: Asetil CoA + Oksaloasetat → Sitrat → ... → Oksaloasetat + 2 CO₂ + 3 NADH + FADH₂ + ATP
- 🔑 Üretilenler: 2 ATP, 6 NADH, 2 FADH₂, 4 CO₂ (bir glikoz molekülü için)
⚡️ Elektron Taşıma Sistemi (ETS)
Mitokondri iç zarında gerçekleşir. NADH ve FADH₂'nin taşıdığı elektronlar oksijene aktarılır ve ATP üretilir.
- 🧪 Reaksiyon: NADH + FADH₂ + O₂ → H₂O + ATP
- 🔑 ATP Kazancı: Yaklaşık 32-34 ATP (oksidatif fosforilasyon ile)
🍺 Fermantasyon
Oksijenin olmadığı durumlarda ATP üretimi için kullanılan bir yoldur. Glikoliz ile başlar, ancak ETS ve Krebs döngüsü gerçekleşmez.
🥛 Laktik Asit Fermantasyonu
Kas hücrelerinde ve bazı bakterilerde görülür. Pirüvat, laktik aside dönüştürülür.
- 🧪 Reaksiyon: Pirüvat + NADH → Laktik Asit + NAD⁺
- 🔑 ATP Kazancı: Sadece glikolizden elde edilen 2 ATP
🍷 Alkol Fermantasyonu
Bazı bakteri ve mayalarda görülür. Pirüvat, önce asetaldehite, sonra etil alkole dönüştürülür.
- 🧪 Reaksiyon: Pirüvat → Asetaldehit → Etil Alkol + CO₂
- 🔑 ATP Kazancı: Sadece glikolizden elde edilen 2 ATP
🌿 Fotosentez
Bitkilerin ve bazı bakterilerin ışık enerjisini kullanarak organik madde üretmesi sürecidir.
☀️ Işık Reaksiyonları (Işığa Bağımlı Evre)
Tilakoit zarda gerçekleşir. Işık enerjisi kullanılarak ATP ve NADPH üretilir.
- 🧪 Reaksiyon: H₂O + Işık Enerjisi → O₂ + ATP + NADPH
- 🔑 Üretilenler: O₂, ATP, NADPH
🌱 Karanlık Reaksiyonları (Işıktan Bağımsız Evre / Calvin Döngüsü)
Stroma'da gerçekleşir. ATP ve NADPH kullanılarak CO₂'den glikoz üretilir.
- 🧪 Reaksiyon: CO₂ + ATP + NADPH → Glikoz
- 🔑 Sabitlenen Karbon: CO₂
Bu formüller ve reaksiyonlar, hücre enerjisi konusunu anlamanıza ve AYT Biyoloji sınavında başarılı olmanıza yardımcı olacaktır. Başarılar!
