🧠 AYT Psikoloji: Uzun Süreli Bellek
Uzun süreli bellek, bilgileri süresiz olarak saklayabildiğimiz ve gerektiğinde geri çağırabildiğimiz bellek türüdür. Tıpkı devasa bir kütüphane gibi düşünebilirsiniz. Bu kütüphanede anılarımız, bilgilerimiz, becerilerimiz ve deneyimlerimiz saklanır.
📚 Uzun Süreli Belleğin Çeşitleri
Uzun süreli bellek temelde iki ana kategoriye ayrılır:
- 💡 Açık (Bilinçli/Deklaratif) Bellek: Bilinçli olarak hatırlayabildiğimiz ve ifade edebildiğimiz anıları içerir.
- ⚙️ Örtük (Bilinçsiz/Prosedürel) Bellek: Bilinçli farkındalık olmadan davranışlarımızı etkileyen anıları içerir.
💡 Açık (Bilinçli/Deklaratif) Bellek
Açık bellek kendi içinde ikiye ayrılır:
- 📅 Anısal (Epizodik) Bellek: Yaşadığımız olayları, deneyimleri ve kişisel anıları içerir. Örneğin, geçen yazki tatilinizde neler yaptığınızı hatırlamanız anısal belleğiniz sayesinde olur.
- 🌍 Semantik (Anlamsal) Bellek: Genel bilgileri, kavramları, olguları ve anlamları içerir. Örneğin, Türkiye'nin başkentinin Ankara olduğunu bilmeniz semantik belleğinizin bir parçasıdır.
⚙️ Örtük (Bilinçsiz/Prosedürel) Bellek
Örtük bellek, farkında olmadan kullandığımız becerileri ve alışkanlıkları içerir:
- 🚴 Prosedürel Bellek: Bisiklet sürmek, araba kullanmak, yazı yazmak gibi motor becerilerini içerir. Bu becerileri bir kez öğrendikten sonra nasıl yapıldığını düşünmeden otomatik olarak gerçekleştirebiliriz.
- conditioning Klasik Koşullanma: Bir uyarıcıya karşı otomatik olarak tepki vermeyi öğrenmeyi içerir. Örneğin, bir köpek zil sesiyle yemeği ilişkilendirdikten sonra zil sesini duyduğunda salya salgılamaya başlar.
- priming Hazırlama (Priming): Bir uyarıcının, daha sonraki bir uyarıcıya tepkimizi etkilemesidir. Örneğin, "doktor" kelimesini duyduktan sonra "hemşire" kelimesini daha hızlı tanımamız priming etkisidir.
🎯 Uzun Süreli Belleği Güçlendirme Yolları
- repetition Tekrar: Bilgiyi tekrar tekrar gözden geçirmek, uzun süreli belleğe aktarılmasını kolaylaştırır.
- association Çağrışım: Yeni bilgileri önceden bildiğiniz bilgilerle ilişkilendirmek, hatırlamayı kolaylaştırır.
- organization Örgütleme: Bilgiyi anlamlı gruplar halinde düzenlemek, bellekte daha iyi saklanmasını sağlar.
- elaboration Derinlemesine İşleme: Bilgiyi anlamaya çalışmak, örnekler vermek ve kendi kelimelerinizle ifade etmek, bellekte daha kalıcı olmasını sağlar.
- sleep Uyku: Uyku, bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması ve pekiştirilmesi için önemlidir.
- mnemonic Mnemoteknikler: Hatırlamayı kolaylaştıran hafıza teknikleridir. Örneğin, akrostişler, kafiyeler ve görsel imgeler kullanmak.
⚠️ Uzun Süreli Belleği Etkileyen Faktörler
- stress Stres: Aşırı stres, bellek performansını olumsuz etkileyebilir.
- age Yaş: Yaş ilerledikçe bellek performansı azalabilir.
- disease Hastalıklar: Alzheimer hastalığı gibi bazı hastalıklar, bellek kaybına neden olabilir.
- drugs İlaçlar: Bazı ilaçlar, bellek performansını etkileyebilir.
Umarım bu konu anlatımı, uzun süreli belleği anlamanıza ve AYT psikoloji sınavına hazırlanmanıza yardımcı olur. Başarılar!
