⚖️ Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Nedir?
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın Cumhurbaşkanı'na tanıdığı yetkiye dayanarak çıkarılan, kanun gücünde bir düzenleyici işlemdir. Ancak, her konuda CBK çıkarılamaz; Anayasa'da belirtilen sınırlar dahilinde kalınması zorunludur.
📜 Kanun Nedir?
Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından Anayasa'ya uygun olarak çıkarılan, genel, soyut ve sürekli nitelikteki yazılı hukuk kurallarıdır. Kanunlar, toplumun düzenini sağlamak ve bireylerin hak ve özgürlüklerini güvence altına almak amacıyla çıkarılır.
🔑 Yetki Farkları
- 🏛️ Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: Anayasa'nın 104. maddesine göre, Cumhurbaşkanı'na yürütme yetkisine ilişkin konularda CBK çıkarma yetkisi verilmiştir. Ancak, Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamaz. Temel hak ve özgürlükler, siyasi haklar ve ödevler CBK ile düzenlenemez.
- 🏛️ Kanun: Kanun çıkarma yetkisi münhasıran TBMM'ye aittir (Anayasa, madde 7). TBMM, Anayasa'da belirtilen sınırlar içinde her konuda kanun çıkarabilir.
🎯 Kapsam Farkları
- 🎯 Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: CBK'ların kapsamı, yürütme yetkisine ilişkin konularla sınırlıdır. Anayasa'da açıkça kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamaz. Ayrıca, kanunlarda açıkça düzenlenen konularda da CBK çıkarılamaz (kanunla çelişemez).
- 🎯 Kanun: Kanunların kapsamı, Anayasa'da belirtilen sınırlar dahilinde geniştir. TBMM, toplumun ihtiyaç duyduğu her alanda kanun çıkarabilir.
👮 Denetim Mekanizmaları
- 🔍 Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: CBK'lar, şekil ve esas yönünden Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir. Ayrıca, TBMM tarafından kanunla onaylanması gerekir. TBMM tarafından onaylanmayan CBK'lar kendiliğinden hükümsüz hale gelir.
- 🔍 Kanun: Kanunlar, şekil ve esas yönünden Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir. Kanunların Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açılabilir.
⚖️ Normlar Hiyerarşisi
Hukuk sistemimizde normlar hiyerarşisi bulunmaktadır. Bu hiyerarşiye göre, Anayasa en üstte yer alır. Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ise kanunlara aykırı olamaz. Yani, bir konuda hem kanun hem de CBK varsa, kanun hükümleri öncelikli olarak uygulanır.
🗓️ Yürürlüğe Girme ve Uygulama
- 🗓️ Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: CBK'lar, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer. Ancak, TBMM tarafından onaylanmaması durumunda, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren hüküm ifade etmez.
- 🗓️ Kanun: Kanunlar, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte veya kanunda belirtilen bir tarihte yürürlüğe girer.
💡 Özet
Özetle, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve kanun arasındaki temel farklar; yetki kaynağı, kapsamı ve denetim mekanizmalarıdır. Kanun çıkarma yetkisi TBMM'ye aitken, CBK çıkarma yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir. CBK'ların kapsamı, yürütme yetkisine ilişkin konularla sınırlıyken, kanunların kapsamı daha geniştir. Her iki düzenleyici işlem de Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir.
