🏛️ Kamu Tüzel Kişiliği Sorumluluğu: Temel Esaslar
Kamu tüzel kişiliği sorumluluğu, devletin veya diğer kamu kuruluşlarının, kamu hizmetlerini yerine getirirken sebep oldukları zararlardan dolayı ortaya çıkan hukuki sorumluluğudur. Bu sorumluluk, bireylerin haklarını koruma ve kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesini sağlama amacını taşır.
- ⚖️ Hukuki Dayanak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesi, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu belirtir. Bu madde, kamu tüzel kişiliği sorumluluğunun anayasal dayanağını oluşturur.
- 🎯 Sorumluluğun Kapsamı: Kamu tüzel kişiliği sorumluluğu, idarenin her türlü eyleminden (örneğin, bir yol yapım çalışması sırasında bir evin zarar görmesi) veya ihmalinden (örneğin, bir okulda güvenlik önlemlerinin alınmaması nedeniyle bir öğrencinin yaralanması) kaynaklanan zararları kapsar.
- 💰 Tazminat: Zarar gören kişi, uğradığı maddi ve manevi zararın tazminini talep edebilir. Tazminat miktarı, zararın niteliği ve büyüklüğüne göre belirlenir.
🚧 Kusurlu Sorumluluk Halleri
Kusurlu sorumluluk, idarenin bir hizmeti kusurlu bir şekilde yerine getirmesi sonucu ortaya çıkan sorumluluktur. Kusur, hizmetin нормального bir şekilde yürütülmemesi, eksik veya hatalı yapılması anlamına gelir.
⚠️ Hizmet Kusuru
Hizmet kusuru, kamu hizmetinin нормального bir şekilde işlememesinden kaynaklanan kusurdur. Hizmetin geç işlemesi, hiç işlememesi, yanlış veya eksik işlemesi gibi durumlar hizmet kusurunu oluşturur.
- 🚑 Örnek: Bir ambulansın zamanında gelmemesi nedeniyle hastanın zarar görmesi, hizmet kusuruna örnek teşkil eder.
- 📚 İspat Yükü: Hizmet kusurunu iddia eden kişi, kusurun varlığını ve bu kusur nedeniyle zarara uğradığını ispat etmekle yükümlüdür.
👮️ Kusurlu Eylem ve İşlemler
İdarenin görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken hukuka aykırı veya kusurlu eylem ve işlemleri sonucu ortaya çıkan sorumluluktur.
- 🚫 Örnek: Bir polisin orantısız güç kullanarak bir kişiyi yaralaması, kusurlu eylem örneğidir.
- 📝 Sorumluluk Türleri: Bu durumda, memurun da şahsi sorumluluğu doğabilir. İdare, zararı tazmin ettikten sonra kusurlu memura rücu edebilir.
✨ Kusursuz Sorumluluk Halleri
Kusursuz sorumluluk, idarenin kusuru olmasa bile, bazı durumlarda ortaya çıkan sorumluluktur. Bu sorumluluk türü, risk ilkesi veya fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesine dayanır.
💥 Tehlike Sorumluluğu (Risk İlkesi)
İdarenin yürüttüğü tehlikeli faaliyetlerden kaynaklanan zararlardan dolayı sorumluluğudur. Bu faaliyetler, niteliği gereği tehlike arz eder ve zararın önlenmesi mümkün olmayabilir.
- 💣 Örnek: Bir barajın yapımı sırasında meydana gelen bir patlama sonucu çevredeki evlerin zarar görmesi, tehlike sorumluluğuna örnektir.
- 🛡️ Sorumluluk Şartları: Tehlikeli bir faaliyetin varlığı, bu faaliyet sonucu bir zararın meydana gelmesi ve zarar ile faaliyet arasında illiyet bağının bulunması gereklidir.
sacrifice Fedakarlığın Denkleştirilmesi İlkesi
Kamu yararı için yapılan bir faaliyet nedeniyle bir kişinin malvarlığında meydana gelen olağanüstü ve özel zararların tazmin edilmesini gerektiren sorumluluktur.
- 🚧 Örnek: Bir yol yapımı için bir evin kamulaştırılması ve bu kamulaştırma nedeniyle evin sahibinin olağanüstü bir zarara uğraması, fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gereği tazmin edilmelidir.
- ⚖️ Şartları: Kamu yararı için bir faaliyetin yapılması, bu faaliyet nedeniyle bir kişinin malvarlığında olağanüstü ve özel bir zararın meydana gelmesi ve zarar ile faaliyet arasında illiyet bağının bulunması gereklidir.
