📜 Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Nedir?
Kanun Hükmünde Kararname (KHK), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda belirtilen şartlar altında, yasama yetkisinin kısmen veya tamamen Cumhurbaşkanı tarafından kullanılmasıyla çıkarılan, kanun gücünde olan yazılı hukuk kurallarıdır. KHK'ler, normal kanunlar gibi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından çıkarılmaz; ancak, çıkarıldıktan sonra TBMM'nin onayına sunulmaları gerekir.
⚖️ Hukuki Dayanağı
KHK'lerin hukuki dayanağı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'dır. Anayasa'nın 121. maddesi (Olağanüstü hal KHK'leri) ve 104. maddesi (Cumhurbaşkanlığı KHK'leri) KHK çıkarma yetkisini düzenler.
- 🛡️ Olağanüstü Hal KHK'leri (OHAL KHK'leri): Anayasa'nın 121. maddesine göre, sıkıyönetim veya olağanüstü hal ilan edilmesi durumunda, Cumhurbaşkanı, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda KHK çıkarabilir. Bu KHK'ler, temel hak ve özgürlüklere ilişkin düzenlemeler de içerebilir, ancak Anayasa'nın 15. maddesinde belirtilen çekirdek haklara dokunamaz.
- 🏛️ Cumhurbaşkanlığı KHK'leri: Anayasa'nın 104. maddesine göre, Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda KHK çıkarabilir. Ancak, bu KHK'ler, Anayasa'nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda çıkarılamaz. Ayrıca, kanunlarda açıkça düzenlenen konularda da Cumhurbaşkanlığı KHK'si çıkarılamaz.
🎯 Amacı
KHK'lerin temel amacı, yasama sürecinin uzun ve karmaşık olması nedeniyle ortaya çıkabilecek gecikmeleri önlemek ve hızlı bir şekilde düzenleme yapılması gereken durumlarda etkin çözümler üretmektir.
- ivedi ve acil düzenleme ihtiyacı olan durumlarda hızlı karar alabilmek.
- ivedilik arz eden konularda, yasama organının (TBMM) yoğun gündemi nedeniyle gecikmelerin önüne geçmek.
- Olağanüstü hallerde, devletin ve toplumun güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak.
📝 KHK'lerin Özellikleri
- 📜 Kanun Gücünde Olma: KHK'ler, çıkarıldıkları anda kanun gücüne sahiptirler ve aynı etkiyi gösterirler.
- 🏛️ TBMM Onayı: KHK'ler, Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün TBMM'ye sunulur. TBMM, KHK'leri aynen kabul edebileceği gibi, değiştirerek veya reddederek de kanunlaştırabilir.
- ⏱️ Süre Sınırlaması: OHAL KHK'leri, olağanüstü hal süresiyle sınırlıdır. OHAL'in sona ermesiyle birlikte kendiliğinden hükümsüz kalırlar. Ancak, TBMM tarafından kanunlaştırılmışlarsa, geçerliliklerini korurlar.
- ⚖️ Anayasaya Uygunluk Denetimi: KHK'lerin Anayasa'ya uygunluğu, Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler
KHK'lerin çıkarılması ve uygulanması, hukuk devleti ilkesi ve Anayasa'nın temel hak ve özgürlükleri koruma prensibiyle yakından ilişkilidir. Bu nedenle, KHK'lerin çıkarılmasında ve uygulanmasında Anayasa'ya uygunluk, yetki aşımı olmaması ve temel hak ve özgürlüklere saygı gösterilmesi büyük önem taşır. Aksi takdirde, KHK'ler hukuki sorunlara ve tartışmalara yol açabilir.
