🏛️ Monarşiden Cumhuriyete: Hukuki Temeller
- 📜 Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen 308 numaralı kararname ile Osmanlı Hanedanlığı'nın yönetme yetkisi resmen sona erdirildi. Bu karar, hukuki olarak monarşinin sonunu ilan eden ilk adımdı.
- ⚖️ 1921 ve 1924 Anayasaları: 1921 Anayasası, milli egemenlik ilkesini benimseyerek, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu vurguladı. 1924 Anayasası ise, bu ilkeyi daha da güçlendirerek, Türkiye Cumhuriyeti'nin niteliklerini belirledi.
- 🇹🇷 Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923): TBMM, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda (1921 Anayasası) yaptığı değişiklikle, devletin şeklinin Cumhuriyet olduğunu ilan etti. Aynı gün, Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
⚙️ Siyasi Dönüşümün Aşamaları
- 🗣️ Tek Parti Dönemi (1923-1945): Cumhuriyetin ilk yıllarında, siyasi istikrarı sağlamak ve reformları hızla hayata geçirmek amacıyla tek parti sistemi uygulandı. Bu dönemde, Halk Fırkası (sonradan Cumhuriyet Halk Partisi) ülkenin tek siyasi gücü oldu.
- ✍️ Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri: 1930'da Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasıyla çok partili hayata geçiş denemesi yapıldıysa da, bu girişim kısa sürdü. II. Dünya Savaşı sonrasında, 1946'da Demokrat Parti'nin kurulmasıyla çok partili sisteme geçildi.
- 🗳️ Demokratikleşme Süreci: Çok partili hayata geçişle birlikte, seçimler düzenli olarak yapılmaya başlandı ve siyasi katılım arttı. Ancak, bu süreçte askeri darbeler gibi kesintiler yaşandı.
🔑 Kilit Kavramlar ve Aktörler
🇹🇷 Egemenlik ve Meşruiyet
Egemenlik: Devletin kendi toprakları üzerindeki en yüksek otoritesi. Monarşide egemenlik hükümdara aitken, cumhuriyette millete aittir.
Meşruiyet: Bir yönetimin halkın rızasıyla iktidarda olması. Cumhuriyet, meşruiyetini halkın iradesinden alır.
👤 Önemli Aktörler
- 🌟 Mustafa Kemal Atatürk: Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı.
- 📜 Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM): Milli iradenin temsilcisi olan yasama organı.
- 🏛️ Cumhuriyet Halk Partisi (CHP): Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkeyi yöneten siyasi parti.
📚 Hukuki Metinler ve Belgeler
- 📜 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası): Milli egemenlik ilkesini benimseyen ilk anayasa.
- 📜 1924 Anayasası: Türkiye Cumhuriyeti'nin temel niteliklerini belirleyen anayasa.
- 📄 Saltanatın Kaldırılmasına Dair Kanun: Osmanlı Hanedanlığı'nın yönetme yetkisini sona erdiren kanun.
