💱 Reel Efektif Döviz Kuru (REK) Nedir?
Reel efektif döviz kuru (REK), bir ülkenin para biriminin, ticaret yaptığı diğer ülkelerin para birimleri karşısındaki göreli değerini gösteren bir ölçüdür. Nominal efektif döviz kurunun enflasyon etkisinden arındırılmış halidir. REK, bir ülkenin rekabet gücünü değerlendirmek için önemli bir araçtır. Yüksek bir REK, ülkenin ürünlerinin ve hizmetlerinin yabancı pazarlarda daha pahalı hale geldiğini, dolayısıyla rekabet gücünün azaldığını gösterir. Düşük bir REK ise tam tersini ifade eder.
📊 REK Hesaplama Adımları
REK hesaplaması karmaşık bir süreçtir ve genellikle aşağıdaki adımları içerir:
- 💰 Nominal Efektif Döviz Kuru (NEK) Hesaplama: Öncelikle, ülkenin para biriminin, ticaret ortaklarının para birimleri karşısındaki ağırlıklı ortalama değerini bulmak gerekir. Ağırlıklar genellikle ticaret hacimlerine göre belirlenir.
- 📈 Enflasyon Verilerini Toplama: Hem ülkenin kendisi hem de ticaret ortakları için uygun enflasyon verileri (TÜFE, ÜFE gibi) toplanmalıdır.
- 🧮 Göreli Enflasyon Oranlarını Hesaplama: Ülkenin enflasyon oranının, ticaret ortaklarının enflasyon oranlarına göre göreli değişimini hesaplayın.
- ⚙️ REK Formülünü Uygulama: NEK ve göreli enflasyon oranlarını kullanarak REK'i hesaplayın.
📝 REK Hesaplama Formülü
REK hesaplaması için kullanılan temel formül şöyledir:
$REK = NEK * \frac{P}{P^*}$
Burada:
- 🌎 REK: Reel efektif döviz kuru
- 💶 NEK: Nominal efektif döviz kuru
- 🏠 P: Ülkenin fiyat düzeyi (enflasyon)
- 🌍 P*: Ticaret ortaklarının fiyat düzeyi (enflasyon) (ağırlıklı ortalama)
🔍 Formülün Detaylı Açıklaması
- ➕ NEK (Nominal Efektif Döviz Kuru): İlgili ülkenin parasının diğer ülke paraları karşısındaki ortalama değeridir. Ticaret yapılan ülkelerin döviz kurlarının ağırlıklı ortalaması alınarak bulunur.
- 📊 P (Ülkenin Fiyat Düzeyi): Ülkenin enflasyon oranını temsil eder. Genellikle TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) veya ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi) kullanılır.
- 🌍 P* (Ticaret Ortaklarının Fiyat Düzeyi): Ticaret ortaklarının enflasyon oranlarının ağırlıklı ortalamasıdır. Her bir ülkenin ticaret hacmi, ağırlık olarak kullanılır.
💡 REK'in Yorumlanması
- ⬆️ REK Artışı: Ülkenin rekabet gücünün azaldığını gösterir. İhracat zorlaşır, ithalat kolaylaşır.
- ⬇️ REK Azalışı: Ülkenin rekabet gücünün arttığını gösterir. İhracat kolaylaşır, ithalat zorlaşır.
📚 Örnek REK Hesaplaması
Diyelim ki Türkiye'nin ABD ve Euro Bölgesi ile ticaret yaptığını ve aşağıdaki verilere sahip olduğumuzu varsayalım:
- 🇹🇷 Türkiye Enflasyonu (TÜFE): %15
- 🇺🇸 ABD Enflasyonu (TÜFE): %3
- 🇪🇺 Euro Bölgesi Enflasyonu (TÜFE): %2
- 🤝 Türkiye-ABD Ticaret Ağırlığı: %40
- 🇪🇺 Türkiye-Euro Bölgesi Ticaret Ağırlığı: %60
- 🔢 NEK: 100 (baz yıl)
Öncelikle, ticaret ortaklarının ağırlıklı ortalama enflasyonunu hesaplayalım:
$P^* = (0.40 * 3) + (0.60 * 2) = 1.2 + 1.2 = 2.4$%
Şimdi de REK'i hesaplayalım. Enflasyon oranlarını kullanarak fiyat düzeyi oranını bulmamız gerekiyor. Basitlik adına, baz yılın fiyat düzeyini 100 olarak kabul edelim. Bir yıl sonra:
- 🇹🇷 Türkiye Fiyat Düzeyi: 115
- 🌍 Ticaret Ortaklarının Ağırlıklı Ortalama Fiyat Düzeyi: 102.4
REK formülünü uygulayalım:
$REK = 100 * \frac{115}{102.4} ≈ 112.30$
Bu durumda, Türkiye'nin REK'i yaklaşık olarak 112.30'dur. Bu, baz yıla göre rekabet gücünde bir azalma olduğunu gösterir.
