Açıortay, bir açıyı iki eş parçaya bölen doğru parçasıdır. Üçgenlerde iç açıortay ve dış açıortay olmak üzere iki tür açıortay bulunur. Bu doğru parçaları, üçgenin kenarları arasında özel oranlar oluşturur. Bu oranlar sayesinde, çeşitli problemleri kolayca çözebiliriz.
İç açıortay teoremi, bir üçgenin iç açıortayının karşı kenarı böldüğü parçalar ile diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi açıklar. Bu teorem, soruları çözerken bize büyük kolaylık sağlar.
Teorem: Bir ABC üçgeninde, A açısının iç açıortayı BC kenarını D noktasında kesiyorsa, şu oran geçerlidir:
$\frac{|AB|}{|AC|} = \frac{|BD|}{|DC|}$
Yani, AB kenarının AC kenarına oranı, BD parçasının DC parçasına oranına eşittir.
ABC üçgeninde |AB| = 6 cm, |AC| = 8 cm ve |BC| = 7 cm'dir. A açısının iç açıortayı BC kenarını D noktasında kestiğine göre, |BD| uzunluğunu bulunuz.
Çözüm:
İç açıortay teoremine göre: $\frac{|AB|}{|AC|} = \frac{|BD|}{|DC|}$
$\frac{6}{8} = \frac{|BD|}{|DC|}$
$\frac{3}{4} = \frac{|BD|}{|DC|}$
Buradan |BD| = 3k ve |DC| = 4k diyebiliriz. |BC| = |BD| + |DC| olduğundan, 7 = 3k + 4k => 7k = 7 => k = 1 olur.
Bu durumda |BD| = 3k = 3 * 1 = 3 cm'dir.
Dış açıortay teoremi, bir üçgenin dış açıortayının karşı kenarın uzantısını böldüğü nokta ile diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi açıklar. Bu teorem de soruları çözerken oldukça işimize yarar.
Teorem: Bir ABC üçgeninde, A açısının dış açıortayı BC kenarının uzantısını D noktasında kesiyorsa, şu oran geçerlidir:
$\frac{|AB|}{|AC|} = \frac{|BD|}{|CD|}$
Yani, AB kenarının AC kenarına oranı, BD parçasının CD parçasına oranına eşittir.
ABC üçgeninde |AB| = 5 cm, |AC| = 7 cm ve |BC| = 6 cm'dir. A açısının dış açıortayı BC kenarının uzantısını D noktasında kestiğine göre, |CD| uzunluğunu bulunuz.
Çözüm:
Dış açıortay teoremine göre: $\frac{|AB|}{|AC|} = \frac{|BD|}{|CD|}$
$\frac{5}{7} = \frac{|BD|}{|CD|}$
Buradan |BD| = 5k ve |CD| = 7k diyebiliriz. |BD| = |BC| + |CD| olduğundan, 5k = 6 + 7k => -2k = 6 => k = -3 olur. Uzunluk negatif olamayacağından, oranları doğru kurduğumuzdan emin olmalıyız.
Doğru orantı: $\frac{5}{7} = \frac{6 + x}{x}$, buradan 5x = 42 + 7x => -2x = 42 => x = -21. Hata var.
Burada |CD| = x dersek |BD| = 6 + x olur. O zaman: $\frac{5}{7} = \frac{6+x}{x}$ (DİKKAT! Payda |CD| olmalı)
$\frac{5}{7} = \frac{6+x}{x}$
5x = 42 + 7x
-2x = 42
x = 21 cm olur. Yani |CD| = 21 cm'dir.