🌍 2026 TYT Coğrafya: Coriolis Etkisi Nedir?
Coriolis etkisi, Dünya'nın dönüşünün neden olduğu, hareket eden nesnelerin yönünde sapma gibi görünen bir olaydır. Bu etki, özellikle uzun mesafelerde hareket eden hava ve okyanus akıntılarını etkiler.
- 🌀 Nedeni: Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi.
- 🧭 Yönü: Kuzey Yarımküre'de hareket eden nesneler sağa, Güney Yarımküre'de ise sola doğru sapar.
- 💨 Etkileri:
- Hava akımlarının (rüzgarların) yönünü belirler.
- Okyanus akıntılarının yönünü etkiler.
- Kasırga ve siklonların oluşumunda rol oynar.
🌪️ Coriolis Etkisi ve Rüzgarlar
Rüzgarlar, yüksek basınç alanlarından alçak basınç alanlarına doğru hareket eder. Ancak Coriolis etkisi nedeniyle, rüzgarlar düz bir çizgi izlemezler.
- 🌬️ Alize Rüzgarları: Ekvator'a doğru esen bu rüzgarlar, Coriolis etkisiyle yön değiştirir. Kuzey Yarımküre'de kuzeydoğudan, Güney Yarımküre'de ise güneydoğudan eserler.
- 💨 Batı Rüzgarları: Orta enlemlerdeki bu rüzgarlar, Coriolis etkisiyle batıdan doğuya doğru eserler.
🌊 Coriolis Etkisi ve Okyanus Akıntıları
Okyanus akıntıları da rüzgarlar gibi Coriolis etkisinden etkilenir. Bu etki, okyanuslardaki büyük su döngülerinin (girdapların) oluşmasına neden olur.
- 🌡️ Sıcak Su Akıntıları: Ekvator'dan kutuplara doğru hareket eden sıcak su akıntıları, kıyı bölgelerinin iklimini yumuşatır.
- 🥶 Soğuk Su Akıntıları: Kutuplardan Ekvator'a doğru hareket eden soğuk su akıntıları, kıyı bölgelerinin sıcaklığını düşürür.
🌀 Coriolis Etkisi ve Kasırgalar
Kasırgalar, alçak basınç merkezleri etrafında dönen şiddetli fırtınalardır. Coriolis etkisi, kasırgaların dönme yönünü belirler.
- 🌪️ Kuzey Yarımküre: Kasırgalar saat yönünün tersine döner.
- 🌀 Güney Yarımküre: Kasırgalar saat yönünde döner.
Coriolis etkisi, günlük hayatta fark etmesek de, iklimden hava olaylarına kadar birçok şeyi etkileyen önemli bir coğrafi olgudur. TYT coğrafya sınavında bu konuyla ilgili sorularla karşılaşabilirsiniz, bu nedenle temel prensiplerini anlamak önemlidir.
