⛰️ 2026 TYT Coğrafya: Yükselti ve Sıcaklık İlişkisi Nedir?
Coğrafya dersinde sıkça karşılaştığımız konulardan biri de yükselti ve sıcaklık arasındaki ilişkidir. Bu ilişkiyi anlamak, iklim ve bitki örtüsü gibi birçok coğrafi olayı açıklamamıza yardımcı olur.
🌡️ Yükselti Arttıkça Sıcaklık Neden Düşer?
- 🌍 Atmosferin Isınma Şekli: Atmosfer, Güneş'ten gelen ışınlarla doğrudan değil, yerden yansıyan ışınlarla (yer ışınları) ısınır. Bu nedenle, yere yakın olan hava daha sıcaktır.
- 💨 Havanın Yoğunluğu: Yükseldikçe havanın yoğunluğu azalır. Yoğunluk azaldıkça, havanın ısıyı tutma kapasitesi de düşer. Bu durum, yükseldikçe sıcaklığın azalmasına neden olur.
- 💧 Nem Oranı: Yükseldikçe genellikle nem oranı azalır. Su buharı, ısıyı tutma özelliğine sahiptir. Nem azaldıkça, havanın sıcaklığı da düşer.
📉 Ortalama Sıcaklık Azalma Oranı
Yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede yaklaşık 1°C azalır. Bu orana "ortalama sıcaklık azalma oranı" denir. Ancak bu oran, coğrafi konuma, mevsime ve diğer faktörlere bağlı olarak değişebilir.
Bu durumu basit bir formülle ifade edebiliriz:
Sıcaklık Farkı = Yükselti Farkı (metre) / 200
Örneğin, deniz seviyesinde sıcaklık 25°C ise, 1000 metre yükseklikteki bir yerde sıcaklık yaklaşık olarak:
$25 - (1000 / 200) = 25 - 5 = 20°C$ olacaktır.
❄️ Yükselti ve Kar Sınırı
- 🏔️ Kar Sınırı: Yüksek dağlarda, yıl boyunca erimeyen kar örtüsünün bulunduğu en alt sınıra "kar sınırı" denir.
- ☀️ Enleme Etkisi: Kar sınırı, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe alçalır. Çünkü Ekvator çevresinde sıcaklık daha yüksek olduğu için kar sınırı da daha yüksektir.
- 🌡️ Bakı Etkisi: Dağların güneye bakan yamaçları (bakı yamaçları) daha fazla güneş ışığı aldığı için, bu yamaçlarda kar sınırı daha yüksektir.
🌿 Yükselti ve Bitki Örtüsü
Yükselti, bitki örtüsünü de etkiler. Yükseldikçe sıcaklık azaldığı için, farklı yükseltilerde farklı bitki türleri görülür. Örneğin, dağların eteklerinde geniş yapraklı ormanlar bulunurken, daha yükseklerde iğne yapraklı ormanlar ve alpin çayırlar görülebilir.
- 🌳 Orman Kuşağı: Genellikle dağların orta kısımlarında yer alır. İklim koşullarına göre farklı ağaç türleri görülebilir.
- 🌲 Alpin Çayırlar: Orman kuşağının üzerinde, soğuk ve kısa yaz mevsiminin görüldüğü yerlerde bulunur. Otlar, çiçekler ve bodur bitkiler yaygındır.
Umarım bu bilgiler, 2026 TYT Coğrafya sınavına hazırlanırken sana yardımcı olur! Başarılar dilerim!
