🌈 2026 TYT Fizik: Sürtünme Kuvvetinin Yaptığı İş Problemlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Çözüm Taktikleri
Sürtünme kuvveti, hareketli cisimlerin hayatını zorlaştıran ama aynı zamanda birçok işimizi kolaylaştıran bir kuvvettir. TYT Fizik sınavında sürtünme kuvvetinin yaptığı işle ilgili soruları çözerken dikkatli olman gereken bazı noktalar ve işe yarar çözüm taktikleri var. İşte onlardan bazıları:
- 🍎 Sürtünme Kuvvetinin Yönü: Sürtünme kuvveti her zaman harekete zıt yöndedir. Yani cisim sağa doğru hareket ediyorsa, sürtünme kuvveti sola doğru etki eder. Sorularda bu yönü doğru tespit etmek çok önemli.
- ✏️ Sürtünme Kuvvetinin Büyüklüğü: Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, yüzeyin cinsine ve cismin yüzeye uyguladığı dik kuvvete bağlıdır. Formülü hatırlayalım: $F_s = k \cdot N$ (Burada $F_s$ sürtünme kuvveti, $k$ sürtünme katsayısı, $N$ ise yüzeye dik kuvvet).
- 💡 Yapılan İşin Hesaplanması: Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş, kuvvetin büyüklüğü ile yer değiştirmenin çarpımına eşittir. Ancak dikkat! Sürtünme kuvveti her zaman harekete zıt yönde olduğu için yaptığı iş negatiftir. Yani enerji kaybına neden olur. Formülümüz: $W = -F_s \cdot \Delta x$ (Burada $W$ yapılan iş, $F_s$ sürtünme kuvveti, $\Delta x$ ise yer değiştirme).
- 🤔 Enerji Dönüşümü: Sürtünme kuvveti yüzünden mekanik enerji ısı enerjisine dönüşür. Sorularda, cismin ilk enerjisi ile son enerjisi arasındaki fark, sürtünmeye harcanan enerjiye eşit olabilir. Bu enerji dönüşümünü anlamak, soruları daha kolay çözmeni sağlar.
- ✅ Problem Çözüm Taktikleri:
- 📝 Soruyu dikkatlice oku ve verilenleri not al.
- 📐 Cisme etki eden tüm kuvvetleri gösteren bir serbest cisim diyagramı çiz.
- ✍️ Sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü hesapla.
- 🧮 Yapılan işi doğru işaretle (negatif) hesapla.
- ✔️ Enerji dönüşümünü göz önünde bulundurarak sonuca ulaş.
🧱 Örnek Soru ve Çözümü
Bir cisim, yatay bir yüzeyde 5 metre hareket ediyor. Sürtünme katsayısı 0.2 ve cismin ağırlığı 10 N olduğuna göre, sürtünme kuvvetinin yaptığı iş kaç Joule'dür?
Çözüm:
1. Sürtünme kuvvetini hesaplayalım: $F_s = k \cdot N = 0.2 \cdot 10 = 2 N$
2. Yapılan işi hesaplayalım: $W = -F_s \cdot \Delta x = -2 \cdot 5 = -10 J$
Cevap: Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş -10 Joule'dür.
🎯 Unutma!
Sürtünme kuvveti, bazen hareketimizi engellese de, aslında birçok işimizi yapmamızı sağlar. Yürüyebilmemiz, araba lastiklerinin yolda tutunabilmesi hep sürtünme sayesinde olur. TYT Fizik sınavında da bu kuvvetle ilgili soruları çözerken dikkatli ol, formülleri doğru uygula ve enerji dönüşümünü unutma! Başarılar!
