? 2026 TYT Kimya: Ardışık Tepkimelerde Hız Bağıntısı Nasıl Bulunur?
Ardışık tepkimeler, birden fazla adımda gerçekleşen kimyasal olaylardır. Bu tür tepkimelerde, bir ürün diğer tepkimenin başlangıç maddesi olabilir. Hız bağıntısını bulmak biraz dikkat gerektirir, ama endişelenmeyin, adım adım inceleyeceğiz!
? Ardışık Tepkime Nedir?
Ardışık tepkimeler, birbiri ardına gerçekleşen ve genellikle ara ürünler içeren tepkimelerdir. Örneğin:
A → B (1. tepkime)
B → C (2. tepkime)
Burada B, bir ara üründür. A'dan C'ye ulaşmak için iki adım gereklidir.
⏱️ Hız Bağıntısı Nasıl Bulunur?
Hız bağıntısını bulmak için şu adımları izleyebiliriz:
- ? Adım 1: Her bir adımın hızını belirleyin.
Her bir tepkime adımının hızını ayrı ayrı yazmalıyız. Örneğin:
1. tepkime için: $Hız_1 = k_1[A]$
2. tepkime için: $Hız_2 = k_2[B]$
Burada $k_1$ ve $k_2$ hız sabitleridir.
- ? Adım 2: Yavaş olan adımı (hız belirleyici adım) belirleyin.
Ardışık tepkimelerde, en yavaş adım tüm tepkimenin hızını belirler. Bu adıma hız belirleyici adım denir.
- ✍️ Adım 3: Hız bağıntısını yazın.
Hız belirleyici adımın hız bağıntısı, tüm tepkimenin hız bağıntısıdır.
Eğer 1. adım yavaşsa: $Hız = k_1[A]$
Eğer 2. adım yavaşsa: $Hız = k_2[B]$ (Ancak [B], [A] cinsinden ifade edilmelidir.)
? Örnek Soru ve Çözümü
Şimdi bir örnekle konuyu pekiştirelim:
A → B (Hızlı)
B → C (Yavaş)
Bu tepkime için hız bağıntısı nedir?
Çözüm:
- ✅ Adım 1: Yavaş adım B → C olduğu için hız bağıntısı: $Hız = k_2[B]$
⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler
- ? Ara Ürünler: Hız bağıntısında ara ürünler (bu örnekte B) yer almamalıdır. Eğer hız bağıntısında ara ürün varsa, onu başlangıç maddeleri cinsinden ifade etmeliyiz.
- ?️ Sıcaklık: Hız sabitleri (k), sıcaklığa bağlıdır. Sıcaklık değişirse, hız sabiti de değişir.
