🧠 AYT Sosyal Biliş: Sosyal Şemalar Nedir?
Sosyal şemalar, dünyayı anlamamıza ve yorumlamamıza yardımcı olan zihinsel çerçevelerdir. Basitçe söylemek gerekirse, daha önce edindiğimiz deneyimlere dayanarak insanlar, nesneler, olaylar ve durumlar hakkında oluşturduğumuz kalıplardır.
- 👤 İnsan Şemaları (Kişilik Şemaları): İnsanların kişilik özellikleri, davranışları ve rolleri hakkındaki beklentilerimizdir. Örneğin, "doktor" denildiğinde aklımıza gelen özellikler.
- 🎭 Rol Şemaları: Belli sosyal rollerdeki kişilerin nasıl davranması gerektiğine dair inançlarımızdır. Örneğin, bir öğretmenin sınıfta nasıl davranması gerektiği.
- 📜 Olay Şemaları (Senaryolar): Belirli olayların nasıl gelişeceği hakkındaki bilgilerimizdir. Örneğin, bir restoranda yemek yeme sürecinin nasıl işlediği.
- 🌍 Kendilik Şemaları: Kendimizle ilgili inançlarımız ve değerlendirmelerimizdir. Örneğin, "Ben çalışkan bir öğrenciyim" düşüncesi.
🤔 Sosyal Şemaların İşlevleri
Sosyal şemalar hayatımızı kolaylaştırır. İşte bazı önemli işlevleri:
- 💨 Bilgi İşleme Hızı: Yeni bilgileri daha hızlı işlememizi sağlar. Karşılaştığımız durumları önceden bildiğimiz şemalara göre değerlendiririz.
- 🧭 Belirsizliği Azaltma: Belirsiz durumlarda nasıl davranacağımızı belirlememize yardımcı olur. Ne bekleyeceğimizi bildiğimiz için daha rahat hissederiz.
- 💾 Belleği Organize Etme: Bilgileri daha düzenli bir şekilde hatırlamamızı sağlar. Şemalar, bilgileri kategorize etmemize yardımcı olur.
- 🎯 Beklenti Oluşturma: Gelecekteki olayları tahmin etmemize yardımcı olur. Bu sayede hazırlıklı olabiliriz.
❓ AYT'de Sosyal Şemalarla İlgili Çıkmış Sorulara Bakış
Şimdi de çıkmış soruları inceleyerek konuyu daha iyi anlayalım.
📅 Örnek Soru 1: (2018 AYT)
Bir öğretmen, öğrencilerinden "doktor" kelimesiyle ilgili akıllarına gelenleri yazmalarını ister. Öğrencilerin çoğu, doktorların zeki, yardımsever ve yoğun çalıştığı yönünde cevaplar verir.
Bu durum, sosyal biliş kavramlarından hangisiyle açıklanabilir?
A) Atfetme hatası B) Kendini gerçekleştiren kehanet C) Tutum değişikliği D) Sosyal şema E) Bilişsel çelişki
Çözüm:
Doğru cevap D) Sosyal şema. Çünkü öğrencilerin doktorlarla ilgili zihinlerinde oluşan kalıplar, sosyal şemaları ifade eder.
📅 Örnek Soru 2: (2020 AYT)
Ayşe, yeni taşındığı şehirde bir kafeye gider. Kafeye girdiğinde, siparişini nasıl vereceğini, parasını nasıl ödeyeceğini ve masasına nasıl oturacağını bilir.
Ayşe'nin bu davranışı hangi tür sosyal şemaya örnektir?
A) İnsan şeması B) Rol şeması C) Olay şeması D) Kendilik şeması E) Grup şeması
Çözüm:
Doğru cevap C) Olay şeması. Çünkü Ayşe, bir kafede yaşanan olayın (yemek yeme) nasıl gelişeceğine dair bir şemaya sahiptir.
✍️ Sosyal Şemalarla İlgili İpuçları
* Sosyal şemaların bazen önyargılara yol açabileceğini unutmayın.
* Şemalarınızı sürekli olarak gözden geçirin ve güncelleyin.
* Farklı kültürler ve insanlar hakkında bilgi edinerek şemalarınızı zenginleştirin.
* Eleştirel düşünme becerilerinizi geliştirerek şemaların sizi yanıltmasını engelleyin.
Umarım bu analiz, AYT sosyal biliş konusunu anlamanıza yardımcı olmuştur! Başarılar!
