🔷 Sözcük Türleri: Temel Kavramlar
Sözcük türleri, kelimelerin cümle içindeki görevlerine ve anlamlarına göre ayrıldığı gruplardır. Bu gruplar, kelimelerin cümledeki rollerini anlamamıza ve doğru kullanmamıza yardımcı olur.
- 🍎 İsim (Ad): Varlıkları, kavramları, duyguları karşılayan sözcüklerdir.
- 🍎 Sıfat (Ön Ad): İsimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir.
- 🍎 Zamir (Adıl): İsimlerin yerini tutan sözcüklerdir.
- 🍎 Zarf (Belirteç): Fiilleri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri etkileyen sözcüklerdir.
- 🍎 Fiil (Eylem): İş, oluş, hareket bildiren sözcüklerdir.
- 🍎 Edat (İlgeç): Tek başına anlamı olmayan, cümle içinde diğer sözcüklerle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir.
- 🍎 Bağlaç: Sözcükleri, sözcük gruplarını veya cümleleri birbirine bağlayan sözcüklerdir.
- 🍎 Ünlem: Duygu, heyecan, seslenme bildiren sözcüklerdir.
🔶 İsim (Ad)
Varlıkları karşılayan sözcüklerdir. Kendi içinde türlere ayrılır.
- 🍎 Cins İsim (Tür Adı): Aynı türden varlıkları karşılayan isimlerdir. Örnek: kedi, ağaç, kitap.
- 🍎 Özel İsim: Tek olan varlıkları karşılayan isimlerdir. Örnek: Ayşe, İstanbul, Türkiye.
- 🍎 Somut İsim: Duyu organlarımızla algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlerdir. Örnek: masa, güneş, su.
- 🍎 Soyut İsim: Duyu organlarımızla algılayamadığımız kavramları karşılayan isimlerdir. Örnek: sevgi, mutluluk, düşünce.
- 🍎 Tekil İsim: Bir tane varlığı karşılayan isimlerdir. Örnek: kalem, öğrenci, ev.
- 🍎 Çoğul İsim: Birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir. "-ler, -lar" eki alırlar. Örnek: kalemler, öğrenciler, evler.
- 🍎 Topluluk İsmi: Şekil olarak tekil olmasına rağmen birden fazla varlığı ifade eden isimlerdir. Örnek: ordu, millet, sürü.
🔷 İsim Tamlamaları
İki veya daha fazla ismin bir araya gelerek oluşturduğu söz öbekleridir.
- 🍎 Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayan hem de tamlanan ek alır. Örnek: kapının kolu, okulun bahçesi.
- 🍎 Belirtisiz İsim Tamlaması: Sadece tamlanan ek alır. Örnek: okul kapısı, deniz suyu.
- 🍎 Zincirleme İsim Tamlaması: İkiden fazla ismin birbirine bağlanmasıyla oluşur. Örnek: okul kapısının rengi, deniz suyunun sıcaklığı.
- 🍎 Takısız İsim Tamlaması: Tamlayan ve tamlanan ek almaz. Genellikle tamlayan, tamlananın neyden yapıldığını veya neye benzediğini belirtir. Örnek: demir kapı, taş duvar.
🔶 Sıfat (Ön Ad)
İsimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir.
- 🍎 Niteleme Sıfatı: İsimlerin nasıl olduğunu, rengini, durumunu belirtir. Örnek: güzel araba, kırmızı elma, yaşlı adam.
- 🍎 Belirtme Sıfatı: İsimleri sayı, işaret, belgisizlik veya soru yoluyla belirtir.
🔷 Belirtme Sıfatları
- 🍎 Sayı Sıfatı: İsimleri sayı yoluyla belirtir.
- 🔸 Asıl Sayı Sıfatı: Beş öğrenci, on kitap.
- 🔸 Sıra Sayı Sıfatı: Üçüncü sınıf, beşinci kat.
- 🔸 Üleştirme Sayı Sıfatı: İkişer elma, beşer lira.
- 🔸 Kesir Sayı Sıfatı: Yarım ekmek, çeyrek altın.
- 🍎 İşaret Sıfatı: İsimleri işaret yoluyla belirtir. Bu, şu, o, öteki, beriki. Örnek: Bu kitap, şu araba.
- 🍎 Belgisiz Sıfat: İsimleri belirsizlik yoluyla belirtir. Bazı, birçok, birkaç, herhangi bir. Örnek: Bazı insanlar, birçok kitap.
- 🍎 Soru Sıfatı: İsimleri soru yoluyla belirtir. Hangi, kaç, nasıl. Örnek: Hangi kitap, kaç öğrenci?
🔶 Zamir (Adıl)
İsimlerin yerini tutan sözcüklerdir.
- 🍎 Kişi (Şahıs) Zamiri: Ben, sen, o, biz, siz, onlar.
- 🍎 İşaret Zamiri: Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar.
- 🍎 Belgisiz Zamir: Biri, birkaçı, hepsi, hiçbiri, şey.
- 🍎 Soru Zamiri: Kim, ne, neresi, hangisi.
- 🍎 İyelik Zamiri (İyelik Eki): -im, -in, -i, -imiz, -iniz, -leri (benim, senin, onun, bizim, sizin, onların)
- 🍎 Dönüşlülük Zamiri: Kendi.
🔶 Zarf (Belirteç)
Fiilleri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri etkileyen sözcüklerdir.
- 🍎 Durum (Hal) Zarfları: Fiilin nasıl yapıldığını belirtir. Örnek: hızlı koşmak, güzel konuşmak.
- 🍎 Zaman Zarfları: Fiilin ne zaman yapıldığını belirtir. Örnek: dün geldi, sabah gidecek.
- 🍎 Yer-Yön Zarfları: Fiilin nerede yapıldığını belirtir. Örnek: içeri girdi, yukarı çıktı. (Ek almazlar)
- 🍎 Miktar (Azlık-Çokluk) Zarfları: Fiilin ne kadar yapıldığını belirtir. Örnek: çok çalışmak, az yemek.
- 🍎 Soru Zarfları: Fiili soru yoluyla belirtir. Nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar.
🔶 Fiil (Eylem)
İş, oluş, hareket bildiren sözcüklerdir.
- 🍎 Fiil Kökü: Fiilin anlamlı en küçük parçasıdır. Örnek: gel-, git-, oku-.
- 🍎 Fiil Gövdesi: Fiil köküne yapım eki eklenerek oluşturulan kısımdır. Örnek: gel-mek, oku-mak.
- 🍎 Fiil Çekimi: Fiillerin zaman, şahıs, kip ekleri alarak cümle içinde kullanılabilir hale gelmesidir.
🔷 Fiil Kipleri
- 🍎 Haber (Bildirme) Kipleri: Fiilin yapıldığı zamanı belirtir.
- 🔸 Geçmiş Zaman: -di'li geçmiş zaman (gördüm), -miş'li geçmiş zaman (görmüşüm).
- 🔸 Şimdiki Zaman: -yor (görüyorum).
- 🔸 Gelecek Zaman: -ecek, -acak (göreceğim).
- 🔸 Geniş Zaman: -r, -ar, -er (görürüm).
- 🍎 Dilek (Tasarlama) Kipleri: Fiilin yapılmasıyla ilgili dilek, istek, şart, gereklilik anlamı taşır.
- 🔸 Gereklilik Kipi: -meli, -malı (görmeliyim).
- 🔸 Şart Kipi: -se, -sa (görsem).
- 🔸 İstek Kipi: -e, -a (göreyim).
- 🔸 Emir Kipi: Eki yoktur (gör!).
🔶 Edat (İlgeç)
Tek başına anlamı olmayan, cümle içinde diğer sözcüklerle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir.
- 🍎 Başlıca Edatlar: gibi, için, ile, kadar, göre, dolayı, ötürü, rağmen, karşı, beri, sonra.
- 🍎 Örnek Cümleler:
- 🔸 Senin gibi başarılı olmak istiyorum.
- 🔸 Okula gitmek için erkenden kalktım.
- 🔸 Arkadaşım ile sinemaya gittim.
- 🔸 Sabaha kadar ders çalıştım.
🔶 Bağlaç
Sözcükleri, sözcük gruplarını veya cümleleri birbirine bağlayan sözcüklerdir.
- 🍎 Başlıca Bağlaçlar: ve, veya, ya da, ama, fakat, lakin, ancak, çünkü, ise, ki, de/da, hem...hem, ne...ne, ya...ya, ister...ister.
- 🍎 Örnek Cümleler:
- 🔸 Elma ve armut aldım.
- 🔸 Sinemaya gideceğim veya tiyatroya gideceğim.
- 🔸 Çalıştı ama başarılı olamadı.
- 🔸 Ben geldim ki seni göreyim.
🔶 Ünlem
Duygu, heyecan, seslenme bildiren sözcüklerdir.
- 🍎 Başlıca Ünlemler: Ey, ah, oh, vay, aman, hey, sus, imdat.
- 🍎 Örnek Cümleler:
- 🔸 Eyvah, geç kaldım!
- 🔸 Ah, canım yandı!
- 🔸 Hey, buraya gelin!
