Glisemik İndeks (Gİ), bir karbonhidrat kaynağının kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğinin bir ölçüsüdür. Gİ değeri yüksek olan besinler kan şekerini hızla yükseltirken, düşük Gİ değerine sahip besinler daha yavaş ve dengeli bir yükselişe neden olur.
Gİ, 0 ile 100 arasında bir ölçekte değerlendirilir. Bu ölçekte:
Glisemik İndeks, bir besinin 50 gram karbonhidratının, aynı miktarda karbonhidrat içeren saf glikozun kan şekerini yükseltme etkisine göre belirlenir. Glikozun Gİ değeri 100 olarak kabul edilir ve diğer besinlerin Gİ değerleri buna göre hesaplanır.
Hesaplama karmaşık bir süreçtir ve laboratuvar ortamında yapılır. Gönüllüler, test edilecek besini tüketir ve belirli aralıklarla kan şekerleri ölçülür. Elde edilen veriler, glikoz referans değeriyle karşılaştırılarak Gİ değeri belirlenir.
Glisemik Yük (GY), bir porsiyon yiyeceğin kan şekerini ne kadar etkilediğini gösteren bir ölçüdür. Gİ tek başına yeterli bilgi vermez çünkü tüketilen porsiyon miktarı da önemlidir. GY, hem Gİ değerini hem de porsiyon büyüklüğünü dikkate alır.
GY aşağıdaki formülle hesaplanır:
$GY = \frac{Gİ \times Karbonhidrat Miktarı (gram)}{100}$
Glisemik İndeks ve Glisemik Yük, enerji seviyelerini yönetmek, kilo kontrolü sağlamak ve bazı kronik hastalıkların riskini azaltmak için önemli araçlardır.
Düşük Gİ'li besinler daha uzun süre tok kalmanızı sağlar ve ani kan şekeri dalgalanmalarını önleyerek açlık krizlerini azaltır. Bu da kilo kontrolüne yardımcı olur.
Diyabet hastaları için kan şekeri seviyelerini kontrol altında tutmak hayati önem taşır. Düşük Gİ'li besinler, kan şekerinin daha yavaş ve dengeli yükselmesini sağlayarak diyabet yönetimini kolaylaştırır.
Yüksek Gİ'li besinler hızlı bir enerji artışı sağlasa da, bu etki kısa sürer ve ardından enerji düşüşü yaşanır. Düşük Gİ'li besinler ise daha istikrarlı bir enerji sağlar.
Bir besinin Gİ değerini etkileyen birçok faktör vardır:
Glisemik İndeks ve Glisemik Yük, sağlıklı beslenme ve enerji yönetimi için önemli kavramlardır. Besinlerin Gİ ve GY değerlerini dikkate alarak daha bilinçli seçimler yapabilir ve sağlığınızı destekleyebilirsiniz.
