💰 Merkeziyetsiz Borsa (DEX) Terimleri Sözlüğü: Bilmeniz Gerekenler
Merkeziyetsiz borsalar (DEX'ler), kripto para dünyasında giderek daha fazla önem kazanıyor. Geleneksel borsalara (CEX) kıyasla daha fazla şeffaflık, güvenlik ve kullanıcı kontrolü sunan DEX'ler, yeni başlayanlar için bazı karmaşık terimler içerebilir. Bu sözlük, DEX dünyasına adım atmanıza yardımcı olacak temel terimleri açıklamaktadır.
🔑 Temel DEX Terimleri
- 💧 Likidite (Liquidity): Bir varlığın kolayca alınıp satılabilme derecesini ifade eder. DEX'lerde likidite, genellikle likidite havuzları aracılığıyla sağlanır.
- 🌊 Likidite Havuzu (Liquidity Pool): Kullanıcıların token'larını kilitleyerek likidite sağladığı akıllı sözleşmelerdir. Bu havuzlar, alım satım işlemlerinin gerçekleşmesini sağlar.
- 👨🌾 Likidite Sağlayıcı (Liquidity Provider - LP): Likidite havuzlarına token yatırarak likidite sağlayan kullanıcılardır. Karşılığında işlem ücretlerinden pay alırlar.
- 💱 Takas (Swap): Bir kripto para birimini diğeriyle değiştirme işlemidir. DEX'lerde takas işlemleri, likidite havuzları üzerinden otomatik olarak gerçekleştirilir.
- slippage Slippage (Kayma): Bir takas emri verildiği andaki beklenen fiyat ile işlemin gerçekleştiği fiyat arasındaki farktır. Yüksek volatilite veya düşük likidite durumlarında slippage artabilir.
- ♾️ Kalıcı Kayıp (Impermanent Loss - IL): Likidite havuzuna token yatıran LP'lerin, token'larını sadece cüzdanlarında tutmaları durumunda elde edecekleri değere kıyasla yaşadıkları potansiyel kayıptır. Bu kayıp, havuzdaki token'ların fiyat oranlarının değişmesinden kaynaklanır.
- 🤖 Otomatik Piyasa Yapıcı (Automated Market Maker - AMM): Emir defteri kullanmak yerine, matematiksel algoritmalarla fiyatları belirleyen ve alım satım işlemlerini otomatik olarak gerçekleştiren DEX protokolleridir.
- 🏛️ Merkeziyetsiz Yönetim (Decentralized Governance): Platformun geleceğiyle ilgili kararların token sahipleri tarafından oylanarak alındığı yönetim modelidir.
- ⛽ Gas Ücreti (Gas Fee): Ethereum gibi blok zincirlerinde işlem yapmak için ödenen ücrettir. DEX'lerde işlem yaparken gas ücretlerini göz önünde bulundurmak önemlidir.
- 🔗 Köprü (Bridge): Farklı blok zincirleri arasında token transferi yapmayı sağlayan araçlardır. Örneğin, bir Ethereum token'ını Binance Smart Chain'e aktarmak için bir köprü kullanılabilir.
⚙️ Gelişmiş DEX Terimleri
- 📈 Emir Defteri (Order Book): Alıcı ve satıcıların emirlerinin listelendiği ve eşleştirildiği bir sistemdir. Bazı DEX'ler, geleneksel borsalara benzer şekilde emir defteri kullanır.
- 🍋 Yield Farming (Getiri Çiftçiliği): Kripto varlıkları kullanarak ödül kazanma stratejisidir. DEX'lerde likidite sağlayarak veya belirli token'ları stake ederek getiri elde edilebilir.
- 🔒 Staking: Kripto varlıkları belirli bir süre kilitleyerek ağın güvenliğine katkıda bulunma ve karşılığında ödül kazanma işlemidir.
- 🗳️ Oy Hakları (Governance Tokens): Platformun yönetimine katılma hakkı veren token'lardır. Bu token'lar sayesinde, platformun geleceğiyle ilgili oylamalara katılabilir ve karar alma süreçlerinde söz sahibi olabilirsiniz.
- 💸 Arbitraj (Arbitrage): Farklı borsalardaki fiyat farklılıklarından yararlanarak kar elde etme stratejisidir. DEX'lerde de arbitraj fırsatları bulunabilir.
Bu sözlük, DEX dünyasına giriş yapmanız için temel bir rehber niteliğindedir. Kripto para dünyası sürekli geliştiği için, yeni terimler ve kavramlar öğrenmeye devam etmek önemlidir. Başarılar!
