⚖️ Mutlak Butlan Nedir?
Mutlak butlan, bir hukuki işlemin, yapıldığı andan itibaren hiçbir hüküm ve sonuç doğurmamasıdır. Bu durum, kanunun emredici hükümlerine aykırılık veya işlemin temel unsurlarındaki eksiklikler nedeniyle ortaya çıkar.
- 🚫 Sebepleri: Hukuki işlemin konusunun imkansız olması, kanuna aykırı olması, ahlaka aykırı olması veya kamu düzenine aykırı olması mutlak butlan sebeplerindendir.
- 🕒 Sonuçları: Mutlak butlan durumunda, işlem baştan itibaren geçersizdir. Yani, sanki hiç yapılmamış gibi kabul edilir.
- 📢 İleri Sürülmesi: Mutlak butlan, ilgili herkes tarafından her zaman ileri sürülebilir. Hatta hakim, kendiliğinden (re'sen) dikkate alır.
- ⏳ Zamanaşımı: Mutlak butlan iddiası zamanaşımına tabi değildir.
⚠️ Nisbi Butlan Nedir?
Nisbi butlan ise, hukuki işlemin başlangıçta geçerli olmakla birlikte, belirli bir tarafın iradesinin sakatlanması (örneğin, hata, hile, tehdit) nedeniyle o tarafın iptal hakkını kullanmasıyla geçersiz hale gelmesidir.
- 🤕 Sebepleri: Hata, hile, tehdit veya gabin (aşırı yararlanma) gibi iradeyi sakatlayan haller nisbi butlan sebeplerindendir.
- ⏳ Sonuçları: Nisbi butlan durumunda, işlem iptal edilene kadar geçerlidir. İptal hakkı kullanılınca, işlem geçmişe etkili olarak (ex tunc) geçersiz hale gelir.
- 🙋 İleri Sürülmesi: Nisbi butlan, sadece iradesi sakatlanan taraf tarafından ileri sürülebilir.
- 🗓️ Zamanaşımı: Nisbi butlan iddiası, kanunda belirtilen süreler içinde ileri sürülmelidir. Aksi takdirde, iptal hakkı düşer.
🆚 Mutlak Butlan ve Nisbi Butlan Arasındaki Temel Farklar
İki butlan türü arasındaki en belirgin farklar şunlardır:
- 🎯 Kapsam: Mutlak butlan, kamu düzenini ilgilendiren hallerde söz konusu olurken, nisbi butlan daha çok özel menfaatleri korur.
- 👤 İleri Sürme Hakkı: Mutlak butlan herkes tarafından ileri sürülebilirken, nisbi butlan sadece iradesi sakatlanan tarafça ileri sürülebilir.
- ⏰ Zamanaşımı: Mutlak butlan zamanaşımına tabi değilken, nisbi butlan belirli bir zamanaşımı süresine tabidir.
- 🔄 Düzeltilebilirlik: Mutlak butlan genellikle düzeltilemezken, nisbi butlan bazı durumlarda (örneğin, icazet verme yoluyla) düzeltilebilir.
- 📜 Hüküm ve Sonuç: Mutlak butlan baştan itibaren hükümsüzlük doğururken, nisbi butlan iptal edilene kadar geçerlidir.
🔍 Örneklerle Açıklama
Mutlak Butlan Örneği:
Bir kişinin, uyuşturucu madde ticareti yapmak amacıyla bir sözleşme imzalaması. Bu sözleşme, kanuna aykırı olduğu için mutlak butlanla sakattır.
Nisbi Butlan Örneği:
Bir kişinin, bir tabloyu gerçek değerinin çok altında bir fiyata, tehdit altında satması. Bu durumda, satıcı tehdit nedeniyle sözleşmeyi iptal edebilir.
📊 Karşılaştırmalı Tablo
Aşağıdaki tablo, mutlak ve nisbi butlan arasındaki temel farkları özetlemektedir:
- Kriter: İleri Sürme Hakkı
Mutlak Butlan: Herkes
Nisbi Butlan: Sadece İradesi Sakatlanan Taraf
- Kriter: Zamanaşımı
Mutlak Butlan: Yok
Nisbi Butlan: Var
- Kriter: Düzeltilebilirlik
Mutlak Butlan: Genellikle Yok
Nisbi Butlan: Mümkün (İcazet ile)
- Kriter: Etki
Mutlak Butlan: Baştan İtibaren Hükümsüz
Nisbi Butlan: İptale Kadar Geçerli
