⚖️ Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkının Temel Unsurları
Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, demokratik toplumların vazgeçilmez bir unsurudur. Bu hak, bireylerin ve grupların düşüncelerini özgürce ifade etmelerini, kamuoyu oluşturmalarını ve siyasi süreçlere katılmalarını sağlar. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve ulusal ceza hukuku, bu hakkın sınırlarını ve güvencelerini belirler.
- 📜 AİHS'nin 11. Maddesi: Toplantı ve Dernekleşme Özgürlüğü başlığı altında, herkesin barışçıl bir şekilde toplanma ve dernek kurma hakkını güvence altına alır. Bu hak, demokratik bir toplumda gerekli olan siyasi tartışma ve katılımın temelini oluşturur.
- 🛡️ Devletin Pozitif ve Negatif Yükümlülükleri: Devlet, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını hem korumak (pozitif yükümlülük) hem de bu hakkı orantısız bir şekilde kısıtlamamak (negatif yükümlülük) ile yükümlüdür.
- 🚧 Sınırlamaların Sınırları: AİHS'nin 11. maddesi, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına bazı sınırlamalar getirilmesine izin verir. Ancak bu sınırlamalar, kanunla öngörülmüş olmalı, demokratik bir toplumda gerekli olmalı ve meşru bir amacı takip etmelidir (örneğin, milli güvenlik, kamu güvenliği, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması).
🏛️ Ceza Hukukunda Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı
Ceza hukuku, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanımında ortaya çıkabilecek suçları ve cezaları düzenler. Bu bağlamda, şiddet içeren eylemler, kamu düzenini bozma, mala zarar verme gibi fiiller cezai yaptırımlara tabi tutulabilir.
- 🚨 İzinsiz Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri: Birçok ülkede, toplantı ve gösteri yürüyüşleri için önceden izin alınması gerekebilir. Ancak, izinsiz toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılımın kendisi her zaman suç teşkil etmeyebilir. Önemli olan, toplantının barışçıl olup olmadığı ve kamu düzenini bozup bozmadığıdır.
- 💥 Şiddet İçeren Eylemler: Toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında şiddet içeren eylemlerde bulunanlar, ceza hukuku kapsamında sorumlu tutulabilirler. Bu eylemler, kasten yaralama, mala zarar verme, kamu görevlisine mukavemet gibi suçları içerebilir.
- 📢 Nefret Söylemi ve Provokasyon: Toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında nefret söylemi kullanan veya şiddeti teşvik eden kişiler de ceza hukuku kapsamında sorumlu tutulabilirler. Bu tür söylemler, toplumda gerginliği artırabilir ve kamu düzenini bozabilir.
⚖️ AİHM Kararlarında Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkıyla ilgili birçok önemli karar vermiştir. Bu kararlar, devletlerin bu hakkı nasıl uygulaması gerektiği konusunda önemli ilkeler ortaya koymaktadır.
- 🔑 Özgür İfade ve Katılımın Önemi: AİHM, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının, demokratik bir toplumda özgür ifade ve katılımın temel bir aracı olduğunu vurgulamıştır.
- ⚖️ Orantılılık İlkesi: AİHM, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına getirilen sınırlamaların orantılı olması gerektiğini belirtmiştir. Yani, sınırlamaların meşru bir amacı takip etmesi ve bu amaca ulaşmak için gerekli ve uygun olması gerekmektedir.
- 🛡️ Barışçıl Olma İlkesi: AİHM, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının korunması için, gösterinin barışçıl olması gerektiğini vurgulamıştır. Şiddet içeren eylemler, bu hakkın korunması kapsamından çıkabilir.
🎯 Önemli AİHM Karar Örnekleri
*
Kudreviçyus vd. / Litvanya: AİHM, bu kararda, bir gösterinin yasaklanmasının, ifade özgürlüğüne orantısız bir müdahale oluşturduğuna hükmetmiştir.
*
Bukta ve Diğerleri / Macaristan: AİHM, bu kararda, bir gösterinin barışçıl olduğu sürece, yetkililerin göstericilere müdahale etme yetkisinin sınırlı olduğunu belirtmiştir.
