Enerji, günlük hayatımızda sürekli karşılaştığımız ve bir iş yapabilme yeteneği olarak tanımlanan temel bir kavramdır. Fizik dersinde enerjiyi daha yakından tanıyacak, farklı enerji türlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini öğreneceğiz. Bu yazıda, 10. sınıf fizik müfredatında yer alan enerji konusuna ait temel kavramları ve örnek soru çözümlerini bulacaksınız.
Enerji, bir sistemin iş yapabilme kapasitesidir. Birimi Joule (J)'dür. Enerji, yoktan var edilemez ve var olan enerji yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşebilir. Bu ilkeye enerjinin korunumu denir.
Fizikte birçok farklı enerji türü bulunmaktadır. En temel enerji türlerinden bazıları şunlardır:
Enerji hesaplamalarında kullanılan bazı temel formüller şunlardır:
5 kg kütleli bir cisim, 10 m/s hızla hareket etmektedir. Bu cismin kinetik enerjisi kaç Joule'dür?
Çözüm:
Kinetik enerji formülünü kullanarak:
KE = 1/2 * m * v2 = 1/2 * 5 kg * (10 m/s)2 = 1/2 * 5 kg * 100 m2/s2 = 250 Joule
Cismin kinetik enerjisi 250 Joule'dür.
2 kg kütleli bir cisim, yerden 5 metre yükseklikte bulunmaktadır. Bu cismin yerçekimi potansiyel enerjisi kaç Joule'dür? (g = 9.8 m/s2 alınız)
Çözüm:
Potansiyel enerji formülünü kullanarak:
PE = m * g * h = 2 kg * 9.8 m/s2 * 5 m = 98 Joule
Cismin yerçekimi potansiyel enerjisi 98 Joule'dür.
Bir basketbol topu yerden yukarı doğru atılıyor. Topun kinetik enerjisi en yüksek olduğu an ve potansiyel enerjisi en yüksek olduğu an neresidir?
Çözüm:
Bir barajda biriken suyun hangi enerjisi vardır?
Çözüm:
Barajda biriken suyun yüksekliğinden dolayı potansiyel enerjisi vardır. Bu potansiyel enerji, su türbinleri aracılığıyla elektrik enerjisine dönüştürülerek kullanılır.
Aşağıdaki olayların hangisinde kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür?
a) Yokuş aşağı inen bir araba
b) Yukarı doğru fırlatılan bir top
c) Düz yolda sabit hızla giden bir bisiklet
Çözüm:
Doğru cevap b) Yukarı doğru fırlatılan bir top. Top yukarı doğru giderken hızı azalır, yani kinetik enerjisi azalır. Aynı zamanda yüksekliği arttığı için potansiyel enerjisi artar. Bu durumda kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.